Opinie

'Timmermans laat nabestaanden MH17 in de steek'

Frans Timmermans laat de nabestaanden van 196 omgebrachte Nederlanders in de steek, vindt Alfred Pijpers, politicoloog en onderzoeker op het gebied van de internationale politiek.

Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken Beeld anp

Alom krijgt Frans Timmermans lof toegezwaaid voor zijn ministerschap. Deskundig, betrokken, communicatief - de positieve kwalificaties zijn niet van de lucht. Zijn internationale optreden na de catastrofe met de MH17 was 'fenomenaal' schrijft de Volkskrant (Ten eerste, 16 september). In de populariteitspeilingen haalt het talenwonder de hoogste cijfers. Volgens sommige media is hij een van de beste naoorlogse ministers van Buitenlandse Zaken. Dat valt echter te bezien.

Zeker, de ervaren diplomaat Timmermans (PvdA) lag direct al veel beter op het departement dan zijn ambtsvoorganger Uri Rosenthal (VVD), een bestuurskundige outsider die onder het personeel nogal wat - anoniem - gemor teweegbracht met zijn besnoeiingen op het postennetwerk. Timmermans wist het moreel op te krikken, maar moest wel dezelfde bezuinigingen doorvoeren. En dat deed hij eveneens met andere beleidskeuzes van het eerste kabinet-Rutte: handel boven hulp, minder geld voor ontwikkelingssamenwerking en voor Europa, nadruk op economische diplomatie, en een streng immigratiebeleid. Per saldo heeft Timmermans ook de pro-Israëlische koers van Rutte-I voortgezet. In Den Haag was nauwelijks steun voor de Palestijnen tijdens de jongste Gaza-crisis, en van economische maatregelen tegen Israël is niks terechtgekomen. Integendeel, de handel met Israël werd de laatste jaren gestaag uitgebreid.

Verdienste van Rosenthal
Ook de succesrijke nucleaire wereldtop van dit voorjaar in Den Haag was niet zozeer de verdienste van Timmermans, als wel van Rosenthal, die dankzij subtiel lobbywerk in 2012 de toekenning van het evenement wist binnen te halen. De peperdure JSF, waar Timmermans vóór zijn ministerschap nog mordicus tegen was, moest hij ook slikken als onderdeel van de uitruil met de VVD. Minister Timmermans heeft dus tijdens zijn korte ambtsperiode op een heel verdienstelijke wijze de internationale prioriteiten van het eerste kabinet-Rutte uitgevoerd. En dat kabinet gold in PvdA-kring als 'het meest rechtse kabinet' van na de oorlog, mede vanwege de gedoogsteun van Wilders.

Ongetwijfeld heeft Timmermans de nasleep van de vliegramp in Oost-Oekraïne met veel talent en toewijding aangepakt. Maar de vraag rijst wel waarom hij uitgerekend nu Nederland en Europa worden geconfronteerd met nieuwe en acute veiligheidsvraagstukken, zijn post verlaat, en de wijk neemt naar Brussel.

Voormalig minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal (R) tekent op ministerie de overdracht voor opvolger Frans Timmermans in november 2012. Beeld anp

De minister van Buitenlandse Zaken is staatsrechtelijk de eerstverantwoordelijke bewindspersoon voor ons internationale veiligheidsbeleid (niet de minister van Defensie en ook niet de minister-president). Met een riskante burgeroorlog in Oekraïne, aanhoudende militaire dreigingen vanuit Rusland, en grootschalig geweld in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, heeft hij dus de handen vol.

In Den Haag staan alle seinen op rood. De Troonrede spreekt van 'een turbulente en onzekere internationale omgeving', en van 'gevoelens van onmacht en onveiligheid'. Voor Defensie trekt men opeens meer geld uit. 'Met alleen economische diplomatie gaan we het niet redden', onderkent Timmermans zelf ook in zijn Schoo-lezing.

Op dit scharnierpunt zou hij dus het verschil kunnen maken met zijn voorgangers, en inderdaad kunnen uitgroeien tot de architect van een nieuw Nederlands veiligheidsbeleid. Maar nog niet halverwege zijn ambtsperiode gooit hij het bijltje erbij neer.

Dat is ook nogal onverwacht voor de nabestaanden van de vliegramp, en de vele Nederlanders die hem zo bewonderden om zijn emotionele rede in de Veiligheidsraad. De MH17 is hoogstwaarschijnlijk neergeschoten door pro-Russische eenheden in een oorlogsgebied. De 196 Nederlanders die daarbij omkwamen zijn dus in zekere zin oorlogsslachtoffers, die niet alleen dit jaar herdacht moeten worden, maar voortaan ook op 4 mei bij de Nationale Dodenherdenking.

Geen verkeersongeluk
Natuurlijk treft de regering geen directe schuld aan dit drama, maar het was geen verkeersongeluk, en op een principieel punt is het Nederlandse veiligheidsapparaat toch tekortgeschoten: de fysieke bescherming van zijn onderdanen. Daarom heeft de regering een zware morele plicht om genoegdoening te krijgen. En dat hebben Rutte en Timmermans ook herhaaldelijk duidelijk gemaakt. 'We zullen niet rusten voor er gerechtigheid komt', zei Rutte direct na de ramp.

Nederland heeft dankzij de inspanningen van minister Timmermans formeel de leiding gekregen over het onderzoek naar de toedracht. Dat onderzoek is nog in volle gang, maar binnenkort helaas zonder degene die met zijn internationale kwaliteiten bij uitstek een doorslaggevende rol zou kunnen spelen om de onderste steen boven te krijgen.

Kennelijk vormt het perspectief van vijf, en misschien wel tien jaar comfortabel Brussels werk voor Frans Timmermans (en zijn partij) een hoger belang dan het helpen inlossen van een ereschuld aan de nabestaanden van 196 omgebrachte Nederlanders. Die afweging mag hij natuurlijk maken, maar dan schrijf je geen geschiedenis als een groot minister van Buitenlandse Zaken.

Alfred Pijpers is politicoloog en onderzoeker op het gebied van de internationale politiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.