Column

Tijdperk der universele onkreukbaarheid is nog niet aangebroken

Je hoort vaak dat een film of tv-serie de kijker 'aan het denken' zet, maar bij mij werkt dat nooit. Als het Capitool weer eens is opgeblazen, inclusief regering en parlement deze keer, waardoor iedereen dood is en de hoofdpersoon opeens president van Amerika wordt, wat natuurlijk een enorme wissel trekt op zijn gezin, dan denk ik niet: jeetje, hoe belangrijk is democratie eigenlijk en wat zou ik als machtigste man ter wereld met zo'n puberzoon aanvangen? Nee, ik vraag mij hoogstens af waarom de scenaristen van Designated Survivor dat kutjoch zo belangrijk maken en of hij soms iets met de aanslag te maken heeft.

Een zeldzame uitzondering is de serie Black Mirror, die momenteel op Netflix staat. Het is sciencefiction, waarbij in elke aflevering een andere ethische kwestie wordt behandeld. Het 'aan het denken zetten' ligt er vreselijk dik bovenop, wat walgelijk klinkt, maar het is zo slim uitgevoerd dat het juist heel goed werkt. De eerste aflevering van het nieuwe seizoen gaat bijvoorbeeld over een wereld waar alles draait om je sociale 'score': iedereen geeft elkaar de hele tijd sterretjes, ook op straat, en van elke vreemdeling kun je meteen zijn status zien.

Dat heeft grote praktische gevolgen, want mensen met een lage 'rating' moeten bijvoorbeeld meer betalen voor dezelfde producten en mogen niet in de snelle rij bij de kassa. De vraag is dan ook niet of zo'n wereld leuk is - nee, natuurlijk niet - maar of we het nog kunnen tegenhouden. Een Britse verzekeraar wil zijn klanten bijvoorbeeld al korting geven op basis van hun Facebookprofiel (Volkskrant, 3 november): iemand die vaak 'misschien' schrijft, zou doorgaans betrouwbaarder zijn dan iemand die voortdurend woorden als 'altijd' en 'nooit' gebruikt, et cetera.

Maar het meest angstaanjagende van deze aflevering is niet het financiële nadeel voor de minder geliketen. Het is het panische conformisme van de succesvollen. Iedereen lacht vriendelijk, ziet er hetzelfde uit, is overdreven beleefd en onkreukbaar. Een enkele vloek aan de balie op het vliegveld, terecht of niet, leidt tot een spiraal van digitale afkeuring die je nooit meer te boven komt. Het is alsof iedereen opeens in de politiek zit, vlak voor de verkiezingen. Afwijkend gedrag is taboe, geen foutjes maken is het enige dat telt.

Ik geloof niet dat we nu al keihard die kant op gaan, maar het rottige is: ik kan ook niet zo goed bedenken waarom het níét zou gebeuren. Op een heel duistere manier zijn de verkiezingen in Amerika wat dat betreft een hoopgevend lichtpuntje. Want je kunt veel zeggen van Trump, maar hij is niet voorzichtig en niet conventioneel, en toch is hij immens populair. Het feit dat deze man serieus kans maakt om president van Amerika te worden zonder dat verder iedereen dood is, toont in elk geval aan dat het tijdperk der universele onkreukbaarheid nog niet is aangebroken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden