Opinie

Tijd voor een frisse wind op de theaterscholen

Er vond en vindt meer machtsmisbruik plaats op theateropleidingen, ook waar geen seks aan te pas komt; ik spreek uit ervaring.

Het gebouw van de Theaterschool in de Jodenbreestraat in Amsterdam. Beeld Jiri Buller

Maud Effting en Willem Feenstra schreven op 16 juli een artikel in deze krant, dat enig stof heeft doen opwaaien. Het gaat om de onafgeronde kwesties op de Hogeschool voor de Kunsten Amsterdam, waar docent Jappe Claes en studieleider Ruut Weissman affaires hebben gehad met studentes.

Ik ken deze wereld en was geschokt door dit artikel en vooral door de ontbrekende reacties van erkenning voor de vrouwen, die in de val zijn getrapt. In deze wereld liggen verwarring en manipulatie op de loer. De kwetsbaarheid wordt helaas niet goed genoeg begrepen, laat staan de schoonheid daarvan. Maar juist op een theateropleiding is deze valkuil levensgroot...

Het Volkskrantartikel betoogt dat er niets met de klachten, verzameld door Karin Bloemen, gedaan kon worden, omdat ze niet formeel waren ingediend. Dan nog: waarom zou je er niks mee doen...? Wel liet de school weten dat dergelijke intieme relaties niet geoorloofd zijn en dat de opleiding inmiddels dit soort zaken goed zelf aan kan pakken. Ik hoop het.

In reacties wordt ook gesteld dat Weissman voor veel mensen een hele fijne studieleider en regisseur is geweest. Dat is niet waar het om gaat. Het gaat om de valkuil van scheve verhoudingen, waar zowel docenten als studenten ingetuind zijn. Deze valkuil is op een kunstopleiding en vooral een theateropleiding groter dan elders.

Hoe theaterschooldocenten hun positie misbruikten

Docenten van de Amsterdamse Theaterschool knoopten lange tijd amoureuze relaties aan met studentes. De vrouwen durven er nu pas mee naar buiten te komen. Lees hier hun verhaal (+).

(Onbewust) geilen

Het gaat hier volgens mij niet om verliefdheden, maar om (onbewust) geilen op je macht als docent. Het gaat om mannen die ouder zijn en vooral docent en studieleider zijn, dus er is sprake van een afhankelijkheidsrelatie. Dan is verantwoordelijkheidsbesef van groot belang. En ja, de (jonge) vrouwen waren er zelf bij en ze hebben een uitermate pijnlijke les geleerd. Ze hebben hun signalen van twijfel en verwarring onvoldoende serieus genomen.

Dit hele verhaal kan niet los worden gezien van het feit dat harde kwaliteitscriteria bijna onmogelijk zijn bij een kunstopleiding. Dat maakt studenten extra afhankelijk, want er wordt ondertussen wel beoordeeld. Daarnaast wordt op een theateropleiding geëxperimenteerd met spel en realiteit; jonge studenten onderzoeken dat en zijn in die fase wel eens de weg kwijt. Dat hoort bij de ontwikkeling tot acteur. Het maakt je extra kwetsbaar.

Er vond en vindt meer machtsgedoe plaats op deze opleidingen, ook waar geen seks aan te pas komt; ik spreek uit ervaring, toen en nu.

Brief van studenten van de de Amsterdamse Toneelschool en Kleinkunstacademie

'Wij herkennen ons niet in het beeld dat in verschillende media van ónze theaterschool heerst. Het is een fantastische opleiding, een veilige plek om je te ontwikkelen als artiest, met vakkundige docenten en een zorgzame, betrouwbare schoolleiding', schrijft Jacob de Groot, namens de meeste studenten uit het huidige tweede, derde en vierde jaar van de Amsterdamse Toneelschool en Kleinkunstacademie en de studenten die in 2015 zijn afgestudeerd, vandaag in een open brief in de Volkskrant.

'Afvloeiingsregeling'

Ik zat in die periode, begin jaren '80, op de Theaterdocent/Regie-opleiding. Ik had een tijdje een speldocent bij wie ik niets goed kon doen. Als ik bij een spelscène alleen al mijn hoofd optilde, riep ze (ja, een zij); 'Over!' Uiteindelijk durfde ik niet meer te bewegen en bleef ik tijdens haar lessen thuis. Bij weer een andere docent hoorde je erbij, of niet. Je kon maar beter zorgen dat je 'erbij' hoorde, anders wachtte je misschien wel een 'afvloeiingsregeling'. Het was allemaal best eng...

Nu ken ik jonge mensen op theateropleidingen van wie ik hoor dat er nog steeds grote onduidelijkheid bestaat over normering en aanpak van docenten. Dat leidt tot nerveuze gevoelens bij de studenten. Naar mijn idee is er nog steeds sprake van een bepaald soort macht waar docenten gebruik van maken. Er is nauwelijks sprake van een open feedbackcultuur, waarin studenten serieus genomen wordt.

Het heeft mij verbaasd dat het ten tijde van de studentenprotesten op de universiteit afgelopen jaar zo stil bleef op de Hogescholen voor de Kunsten. Het zou goed zijn als daar ook eens een fris windje zou waaien en als studenten meer invloed op het onderwijs zouden krijgen. Waarschijnlijk durfden de studenten niet, vanwege die onduidelijke normeringen.

Mensen die lesgeven en leidinggeven op kunstacademies, zouden zich van de bijzondere kwetsbaarheden van studenten bewust moeten zijn. Met name bij theateropleidingen, gezien het spel met fictie en werkelijkheid en het feit dat de student zijn/haar eigen instrument is. Docenten moeten dus extra stevig in hun schoenen staan. Dat is een kwestie - nogmaals - van verantwoordelijkheidsbesef.

Docenten zitten bovendien veel te lang op die (veilige en comfortabele) plek. Doorstroming na een jaar of vijf à zeven is hard nodig. Voordat je in de mogelijke valkuilen kan vallen: wegwezen!

Hester Macrander is o.a. theatermaker.

Angstcultuur theateropleidingen leidt tot ontsporingen

Hein Janssen, theaterredacteur van de Volkskrant, schreef een opiniestuk naar aanleding van de onthullingen. Lees het hier terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden