Opinie Column Mike Soyer

Tijd om iets te doen voor Renée Hartevelt

In de zaak-Anne Faber is een zekere balans en orde hersteld. In die van Renée Hartevelt uit 1981 is dat geenszins het geval. Tijd om hier iets aan te doen, vindt gastcolumnist Mike Soyer.

Renée Hartevelt.

Na de pijnlijke fouten die in de zaak-Anne Faber zijn gemaakt, lijkt Justitie inmiddels alles te doen wat het nog kan doen voor Faber en haar nabestaanden. Minister Dekker maakte zijn excuses aan de familie, er is afgelopen woensdag een stevig debat gevoerd over wat precies misging, er worden maatregelen getroffen om dat voortaan te voorkomen, en de moord is vergolden: Michael P. kreeg 28 jaar gevangenisstraf en tbs.

Hoewel daarmee het verlies niet minder zwaar wordt, is zo toch een ­zekere maatschappelijke balans en orde hersteld. Dat is kostbaar en allesbehalve vanzelfsprekend. Het Kamerdebat van afgelopen woensdag deed mij denken aan de zaak-Renée Hartevelt. En hoe verschrikkelijk anders het toen ging.

Wie volgend jaar als toeschouwer of topsporter naar de Olympische Spelen in Tokio afreist, arriveert in de stad waar Issei Sagawa nog altijd woon­achtig is. De inmiddels 69-jarige ­Sagawa bracht in 1981 in Frankrijk de Nederlandse studente Renée Hartevelt om het leven en zat daarvoor tot op ­heden geen dag in de gevangenis. In Rolling Stone werd aandacht aan deze zaak besteed, maar tot mijn verbazing had geen van mijn collega-advocaten noch iemand uit mijn vriendenkring ooit van de zaak- Renée Hartevelt ­gehoord.

De feiten zijn zo, dat zelfs iemand als advocaat en politicus Theo Hiddema wellicht zou aarzelen voordat hij ze voorlas. Ik ontkom er niet aan kort een beeld te schetsen van de monsterlijke misdaad.

Hartevelt, zo zou je kunnen zeggen, werd slachtoffer van haar vriendelijkheid. Ze studeerde in Parijs, net als ­studiegenoot Sagawa, die er geen vrienden had. Hartevelt trok zich dat aan en betrok hem bij de groep. ­Sagawa was op slag verliefd. Op een avond in juni lokte hij haar naar zijn kamer onder het voorwendsel hulp nodig te hebben bij een Duits gedicht, een taal die hij niet beheerste. Toen zij met de rug naar hem toegekeerd het gedicht voorlas, richtte Sagawa zijn jachtgeweer op haar. Ze was 25. Daarna misbruikte hij haar levenloze lichaam op een weerzinwekkende wijze. Vervolgens, daar was het hem kennelijk om te doen geweest, at hij verschillende van haar lichaamsdelen op.

Sagawa werd opgepakt en bekende schuld, maar de rechtsgang maakte van haar opníeuw een slachtoffer. Er kwam geen vergelding, geen gerechtigheid, en de balans en orde werden niet hersteld. De welvarende vader van ­Sagawa had zijn zoon al eens eerder behoed voor het gevang, na een eerdere poging tot een vergelijkbaar vergrijp. Nu flikte hij dat kunstje weer. Met behulp van zijn vader werd Sagawa, nadat hij in Frankrijk ontoerekeningsvatbaar was verklaard, uitgeleverd aan Japan. Daar werd hij tóch toerekeningsvatbaar verklaard. Volgens de regels van het recht kon Sagawa vervolgens niet nogmaals in Japan worden berecht. Na ongeveer 30 maanden in een psychiatrische instelling, was hij weer vrij.

Japanse bekendheid

Misschien wel het zwartste hoofdstuk van dit verhaal moest toen nog geschreven worden. Sagawa werd een bekendheid in Japan. Hij schreef meerdere boeken waarin hij zijn misdaad, met illustraties en al, tot in detail uit de doeken deed, inclusief opmerkingen over welke lichaamsdelen hij het best vond smaken. Hij werd een graag geziene gast in talkshows, trad op bij symposia aan universiteiten, maakte pornofilms, waarin ook kannibalisme voorkwam, en castte daarin meisjes die op zijn slachtoffer leken. Eén daarvan speelde zich zogenaamd af in ­Nederland: op een filmset met windmolens.

Tijdens de Franse procedure is vanuit Nederland nog een en ander geprobeerd, maar de nabestaanden hebben bovenal machteloos moeten toezien hoe de herinnering aan hun dierbare steeds verder werd besmeurd. In plaats van Sagawa voor zijn gruwel­daden te zien boeten, zagen zij hoe hij er een slaatje uit sloeg.

Een mens hoeft niet uitgebreid de theorieën van de grote filosofen te hebben bestudeerd om te weten dat hier geen recht geschiedde. ‘Ieder het zijne geven’, was volgens Plato het simpele wezen van rechtvaardigheid. Sagawa kreeg in tegenstelling tot Michael P. ‘het zijne’ niet en zal dat naar verwachting nooit meer krijgen. De vriendelijke Hartevelt en haar nabestaanden kregen zo mogelijk nog veel minder dan zij hadden verdiend.

Ik zeg: aan ons om veertig jaar na dato een nieuw hoofdstuk te schrijven. Ik ben geen voorstander ervan om de Japanse gastvrijheid met een hoog opgeheven, beschuldigende vinger te beantwoorden. Maar aankomende olympische zomer hebben wij bij monde van Team Nederland misschien wel voor de laatste keer een passend podium, in de woonplaats en bij leven van haar onbestrafte moordenaar, waarop we Renée Hartevelt kunnen eren. Een subtiel protest en eer­betoon. Het is het minste wat we nog voor haar, in naam der gerechtigheid, kunnen doen.

Mike Soyer is rechtsfilosoof en advocaat. In april is hij gastcolumnist op volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden