columnMarcia Luyten

Tien jaar VVD-bewind shovelde onze leefomgeving plat tot een marktplaats

null Beeld .
Beeld .

Afgelopen winter liep ik door een mooi Brabants bos en stond ineens voor een rij oude bomen met op hun stam een lik rode verf. Het deed me denken aan een van die verhalen in het Oude Testament die te akelig zijn om aan je kinderen voor te lezen, over de tiende plaag. God had de in Egypte opgesloten Israëlieten gezegd dat ze hun deurposten moesten insmeren met het bloed van een lammetje. Toen ging een engel door Egypte heen en van elk huis waar geen bloed op zat, doodde hij de eerst­geborene.

Engelen horen niet te doden, vond ik toen. Nu keek ik verschrikt naar het bruinrode stigma op de bomen, ook hier dreigend. En dit keer leek het merkteken geen vrijgeleide. Integendeel. Waren de gemarkeerde bomen aangewezen voor kap? Maar waarom dan? Ze oogden niet ziek, deze rijzige beuken. Geruststellende gedachte: degenen die over het bos gaan, zouden nooit grote bomen omleggen.

Daarna ging het opvallen: gevelde grote stammen in bossen en parken, industrieel gemerkt en gestapeld. In De Groene Amsterdammer van afgelopen week gaf journalist Marcel ten Hooven het antwoord: Staatsbosbeheer kapt bomen want het moet zijn eigen broek ophouden. Dat betekent: verdienen met de verkoop van hout. Wat in 2011 onder het eerste ­kabinet-Rutte begon, trekt onder de naam ‘kaalkap’ een spoor van vernieling door onze natuur.

Henk Bleker, toen staatssecretaris Landbouw, legde Staatsbosbeheer zware bezuinigingen op en sommeerde ‘meer geld uit de markt’ te halen. De onderliggende moraliteit bleek uit de Haagse verschuiving van het dossier ‘bos’. Natuurbeleid ging naar Economische Zaken. Wie hoopte dat het voortijdig einde van het kabinet VVD-CDA-met-PVV redding bracht voor het bos, kwam ­bedrogen uit.

Ten Hooven zocht uit: in het volgende kabinet draaide PvdA-staatssecretaris van Economische Zaken Sharon Dijksma de klem nog strakker. Ze bestempelde Staatsbos­beheer tot een ‘maatschappelijke onderneming’ die elk jaar een groter deel van zijn inkomsten ‘uit de markt’ moet halen. Onder minister Carola Schouten van Landbouw (dat als ministerie terugkeerde) verdwenen de ‘oogstvlaktes’, maar houtkap als economische activiteit gaat door. In 2019 werd met de verkoop van hout 25 miljoen euro verdiend.

In 1899 is Staatsbosbeheer opgericht om de Veluwe en duinbossen te beschermen. Ook legde het productiebossen aan voor houten stijlen in de steenkolenmijnen. Gaandeweg werd het behoud van ‘natuurschoon’ en ‘natuurmonumenten’ belangrijker. Sinds 1928 is natuur­bescherming een officiële taak van Staatsbosbeheer.

Natuur is een van die dingen die we waarderen om hun intrinsieke waarde. Niet om wat ze opbrengen op de markt. Vriendschap, liefde, plezier, schoonheid, kunst en de natuur, veel mensen zeggen er gelukkiger van te worden. Het zijn domeinen en ervaringen die zich niet laten beprijzen. Een oud bos is majestueus en letterlijk onbetaalbaar.

Onze bossen vallen onder de zorg van de staat, onder de zorg van ons allemaal. Zoals schone lucht en een leefbaar klimaat publieke goederen zijn, is een rijk woud vol leven dat ook.

Maar delen van die oude bossen met op de bodem mossen en door ­elkaar heen groeiende loof- en naaldbomen worden nu planmatig vervangen door productiebos. Een boom dikker dan 60 centimeter heet ‘kaprijp’ en krijgt het teken. Zo’n tweeduizend voetbalvelden per jaar worden neergehaald. Ervoor terugkomen lariksen, want die groeien snel en recht. Tien jaar VVD-bewind shovelde onze leefomgeving plat tot een marktplaats. Staatsbosbeheer werd het Staatsbomenbedrijf.

En het zijn niet eens VVD’ers die het bos in de verkoop doen. Voor de uitvoering tekenden een christen-democraat, een sociaal-democraat en een minister van de ChristenUnie, alle drie dansen met de macht in de maat die Mark Rutte slaat; tien jaar lang het ritme van de markt.

Maar de geschiedenis van de sociaaldemocratie is er een van strijd voor collectieve en publieke goederen. Christelijke politici zouden zich als rentmeester moeten bekommeren om het leven op de planeet.

Dat verloochenen ze door de natuur te verpatsen. Om in de bijbelse vergelijking te blijven: de schepping wordt geofferd aan het gouden kalf. Op een wraakengel met een mes zit niemand te wachten, wel op een moment van verlichting. Laat het woud zijn wat het is. Van zichzelf. En blijf met uw kettingzaag bij gezonde bomen vandaan.

Marcia Luyten is journalist en schrijver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden