Opinie Nobelprijs voor de vrede

Thunbergs woede is niet genoeg voor een Nobelprijs

Greta Thunberg is goed in het wekken van schaamte. Verandering vergt meer, betoogt Iñaki Oñorbe Genovesi.

Greta Thunberg. Beeld EPA

Ze zijn niet te benijden, de vijf leden van het Noors comité dat de Nobelprijs voor de Vrede moeten toekennen. Een winnaar kiezen die goed past in de historie van de vredesprijs. Maar ook eentje die eer doet aan het testament van Alfred Nobel, aanknoopt bij de actualiteit en een beetje licht brengt in onze donkere wereld van klein verdriet, groot lijden en een trits schier eindeloze menselijke conflicten.

Dit jaar zijn 301 kandidaten aangedragen, onder wie 223 individuen en 78 organisaties. Het zijn regeringsleiders, stamhoofden, activisten en strijders van het vrije woord. Slechts weinigen weten de gemoederen echter zo bezig te houden als Donald Trump en Greta Thunberg.

Op zich al best knap in een tijd waarin alles en iedereen in de pers en op sociale media om aandacht schreeuwt. Dat je jezelf weet te onderscheiden, complimenten oogst of haatgevoelens oproept, is al een overwinning op zich. De vraag is of dat ook voldoende reden moet zijn om in aanmerking te komen voor de eervolste prijs ter wereld.

‘Goede bedoelingen garanderen geen vrede’, schreef Afred Nobel ooit al aan zijn Oostenrijkse penvriendin en vredesactivist Bertha von Suttner. Terecht dus dat Trump door de bookmakers nauwelijks een kans wordt toegedicht voor zijn propagandistische en gekunstelde toenadering tot kernwapenwildebras Noord-Korea. Thunberg daarentegen geldt als de torenhoge favoriet. Vrijwel alle wedkantoren zien de jonge Zweedse klimaatactiviste als de belangrijkste kandidaat om de Congolese gynaecoloog Denis Mukwege en jezidi-activist Nadia Murad uit Noord-Irak op te volgen als winnaar.

Maar is dat wel verdiend? Heeft Thunberg zich verdienstelijk genoeg gemaakt bij de bevordering van de vrede? Heeft de 16-jarige die een jaar niet naar school gaat meer gedaan dan ons wijzen op de dramatische klimaatverandering die we doormaken? Meer gebracht dan wereldwijd klimaatstakingen en verhitte milieudiscussies?

Het antwoord is nee. Natuurlijk mogen we bewondering hebben voor haar gepassioneerde wake-up call voor het klimaat, haar historische oorwassing van de wereldleiders op de VN-klimaattop in New York, haar heldenstatus onder de jonge generatie. Maar daarmee heeft ze geen conflicten opgelost. Klimaatsceptici en groendenkers niet dichter bij elkaar gebracht. Eerder heeft ze tegenstellingen verscherpt.

Klimaat en vrede

Bovendien moeten we ons afvragen of Thunbergs klimaatactivisme wel te scharen is onder de term ‘vrede’ zoals Nobel dat ooit voor ogen had. Nu zullen sommigen zeggen dat klimaatverandering mogelijk conflicten in de toekomst gaat verergeren. Dat extreme omstandigheden – denk aan droogte, mislukte oogsten, waterschaarste en hongersnoden – oorlogen en vluchtelingenstromen in gang zullen zetten. Maar ook Henrik Urdal, directeur van het Noorse Instituut voor Vredesstudies in Oslo – traditiegetrouw de plek waar de Nobelprijs voor de Vrede wordt uitgereikt – liet onlangs weten dat onder wetenschappers nog steeds geen consensus bestaat over de vraag of klimaatverandering daadwerkelijk de oorzaak is van gewapend conflict.

Nu leert een blik op de Nobelprijshistorie dat Al Gore en het klimaatcomité van de Verenigde Naties in 2007 wel de vredesprijs wonnen voor het onder de aandacht brengen van de risico’s van klimaatverandering. Gore en het IPCC brachten destijds echter een prachtige boodschap met een ongemakkelijke waarheid. Thunbergs boodschap is er een van schaamte. Voor vliegen, voor ‘het verraad’ van haar generatie, voor het uitblijven van maatregelen tegen de uitstoot van broeikassen. Maar schaamte is geen constructief gevoel om verandering teweeg te brengen.

Dan verdienen andere jonge meiden die wel positief en hoopvol strijden voor het einde van racisme, gedwongen huwelijken, minder vuurwapens, respect voor seksuele verschillen en opvoeding, wellicht meer onze bewondering. Meiden als Zulaikha Patel, Payal Jangid, Emma González, Amika George of Malala Yousafzai, die in 2014 de Nobelprijs voor de Vrede won.

Een jaar ouder dan Thunberg nu was Malala toen ze werd beloond voor haar inspanningen voor de rechten van het kind, zijn recht op een jeugd, op een school. Het zijn zaken waar ook een Zweeds klimaatmeisje recht op heeft. ‘Jullie hebben mijn dromen en mijn jeugd gestolen’, riep Thunberg in haar geruchtmakende tirade. Het wordt tijd om terug naar school te gaan, nieuwe dromen na te jagen. En dat kan ook prima zonder een Nobelprijs.

Iñaki Oñorbe Genovesi is redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden