Opinie

Thomas von der Dunk: Trumps presidentschap heeft ook nuttige bijeffecten

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Later vandaag filosoof Sebastien Valkenberg, nu cultuurhistoricus Thomas von der Dunk.

Beeld epa

Overleeft Donald Trump politiek zijn eerste jaar als president? Of eindigt dit na een impeachment-procedure straks met een eenmondig door het Amerikaanse Congres uitgesproken 'lock him up'? Als Trump de komende maanden zo blijft doorgaan als hij tot dusverre heeft gedaan, dan lijkt dat uiteindelijk onvermijdelijk. En er is weinig reden om aan te nemen dat hij dat niet zal doen. Om met de commentator van de New York Times, David Brooks, te spreken: hij is voor zijn ambt zo ongeschikt dat hij zijn eigen ongeschiktheid niet eens beseft.

Zijn uit ijdele opschepperigheid voortvloeiende permanente loslippigheid en onvoorzichtigheid maken hem, samen met zijn neiging het steeds met de laatste spreker eens te zijn, langzaamaan tot een gevaar voor de staatsveiligheid. En daar komt dan nog zijn kinderlijke rancune bij, gevoed door een leger aan alternatieve-feiten-aandragers, die het hem mogelijk maken permanent de voor hem zo pijnlijke échte feiten te ontkennen.

Na de 'openbare' bespreking met de premier van Japan, de innige contacten van Trumps team vóór de verkiezingen met Poetins Rusland hebben we nu dus het verklappen aan de vijand van (vermoedelijk) Israëlische staatsgeheimen. Wat men ook van Israëls koloniale landroofpolitiek mag vinden: dat Netanyahu daar niet van gesticht is, valt zeer te billijken.

Nuttige bijeffecten

Elk nadeel heeft echter zijn voordeel, en zo vormt Trump een leerzaam experiment. Er zijn drie zeer nuttige bijeffecten. Ten eerste blijkt zeggen wat je denkt toch minder verstandig dan men ook in Nederland sinds de dagen van Pim Fortuyn in sommige kringen meent. Het vergt namelijk dat men inderdaad denkt. Dat blijft in die kringen regelmatig uit. In het verlengde daarvan blijkt ook het populistische geloofsartikel dat je doet wat je zegt zijn keerzijden te hebben. Soms blijkt dat averechts te werken, soms compleet onmogelijk. Inderdaad, zoals Trump van Obamacare tot Noord-Korea moest erkennen: de kwestie is toch vaak ingewikkelder dan je eerst veronderstelt.

Het tweede heilzame bijeffect van Trumps verkiezing: het populisme is weliswaar zeker niet verslagen, maar toch wel als gebral ontmaskerd. Ook mede dankzij Trump heeft Wilders minder gewonnen en Marine Le Pen het Élyseé niet gehaald. Je hoort weinig meer van ze, als het gaat om de nieuwe dageraad die met Trump aangebroken zou zijn, en ook commentatoren die eerst Obama en Clinton tot de grond afbrandden als Derk Jan Eppink, houden zich voorlopig over de onmetelijke verdiensten van zijn opvolger even stil.

Met Trump: daarmee wil je nu toch liever niet meer geassocieerd worden. Beroepspolitici, die na een lange loopbaan in het openbaar bestuur of de volksvertegenwoordiging, de nationale touwtjes in handen hebben: misschien is dat toch niet zo'n gek idee. Of vertrouwt u het Catshuis echt liever toe aan Thierry Baudet, naar eigen zeggen de grootst levende denker van Nederland?

En de derde nuttige les van de puinhoop van Trump betreft het merkwaardige idee dat succesvolle zakenlui geschikt zouden zijn als politici. Sinds Harry Mens - een gewezen kingmaker van Fortuyn - niet alleen aan onroerend goed maar ook aan tv-programma's doet - waart die misvatting eveneens rond door Nederland. Als in Den Haag de formatie weer eens wat lang duurt, duikt de suggestie steevast aan bepaalde borreltafels op: zet gewoon een paar geslaagde selfmade ondernemers - type Herman Heinsbroek - bij elkaar, en je hebt zo een daadkrachtig en effectief kabinet. De Nederlandse variant met Heinsbroek viel na 88 dagen.

Zakenman en politiek

Nu, Trump maakt als geen ander duidelijk - en daarvoor moeten we hem dankbaar zijn - dat die vlieger niet opgaat. Daarvoor bestaan drie redenen, die Trump als karikatuur van de zakenman als geen ander belichaamt en illustreert. De eerste: Trump is weliswaar multimiljardair, maar heeft wel een paar faillissementen achter de rug. Het va banque spelen mag voor particulieren inderdaad soms lucratief zijn (het eindresultaat telt), maar is voor staten toch wat riskanter - vraag dat maar aan de Grieken.

Ten tweede: Trump duldt geen tegenspraak. Hij ziet ambtenaren puur als uitvoerders van zijn bevelen, en zijn wil is voor hem wet, waarbij hij die wil dan als volbloed-populist met een beroep op zijn verkiezingswinst legitimeert. Een selfmade-ondernemer kan binnen zijn onderneming inderdaad makkelijk zijn zin doordrijven - werknemers zijn ondergeschikten, tegenspraak kan worden afgestraft, en dwarsliggers worden naar buiten gewerkt. Dat laatste gaat met een samenleving moeilijk: waar een bedrijf de sociale gevolgen van het eigen beleid na ontslag kan negeren, kan een land dat niet.

Ten derde: Trump onderschat stelselmatig de hardnekkigheid van conflicten, doordat hij de historische, ideologische, emotionele en dus mentale beladenheid ervan niet onderkent. Zie zijn luchthartige omgang met de Israëlisch-Palestijnse kwestie, of zijn toffe-jongens-benadering van Kim Jung-un. Voor hem is als zakenman alles een kwestie van handig dealen en fixen. Maar zo werkt het in het echte leven niet, en misschien is dat het wel de hoofdreden waarom zulke zakenlui zo zelden geschikt zijn voor de politiek.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden