Column Martin Sommer

Thierry Baudet past naadloos in het nieuwe Europese conservatisme

In Nederland zijn we nog altijd niet uitgeboreaald. De NRC was naar Frankrijk getogen om de gaullistische partij Debout la France te vragen wat zij van Baudets woordgebruik vonden. Ja, dat boreaal vonden ze ook in Parijs te ver gaan. Wat boeiender was, passeerde onnadrukkelijk: Baudet is in gesprek met deze rechtse partij, voor verbinding in het Europarlement. Hij zoekt géén aansluiting bij Le Pen na de Europese verkiezingen, maar bij de ECR-fractie van ‘Conservatieven en Hervormers’. Zij willen Forum voor Democratie er graag bij, om na de Brexit het gat van de Britse Tories te vullen.

De vraag hoe Baudet in een Europees patroon past, is interessanter dan de fixatie op zijn bruine gedachten. In de ECR-fractie zitten nu de Vlaamse N-VA van Bart De Wever, de conservatieve Polen van de partij PiS en ook onze ChristenUnie en SGP. Die laatste zijn minder blij met hun nieuwe partner. Europarlementariër Peter van Dalen van de ChristenUnie probeert Forum tegen te houden vanwege de klimaatontkenning, het pro-Russische standpunt en de Nexit. Dat tegenhouden zal vermoedelijk niet lukken, maar daarover een andere keer.

In Europa gist en broeit het op rechts, en Baudet is daarvan een onderdeel. Wie daarvoor serieuze belangstelling heeft, is de Amerikaanse historicus Mark Lilla. Hij schreef eind vorig jaar een stuk in The New York Review of Books, nadat hij zich in de rechtse wederwaardigheden had ondergedompeld. Lilla meent dat Europees rechts veel rijker is dan alleen gevestigde partijen en xenofobe populisten. Hij spreekt van een coherente conservatieve ideologie.

Lilla begint bij de zogeheten Manif pour tous van een paar jaar geleden. Toen de Franse president Hollande het homohuwelijk wilde invoeren, stonden er ineens driehonderdduizend betogers in Parijs. Onder leiding van een excentrieke cabaretière die zich tooide met de naam Frigide Barjot. Hoe kon dit, in Frankrijk, het meest libertaire en geseculariseerde land ter wereld (na Nederland misschien)? Klaarblijkelijk was er een conservatieve onderstroom, onzichtbaar maar sterk, waar men niets wilde weten van de postmoderne inrichting van de geslachtsverhoudingen. Extreem-rechts was het niet. Wat wel?

Dan Oost-Europa. In Polen en Hongarije namen gelovigheid en nationalisme niet af maar toe, na de val van de Muur. De landen werden vrij, maar tegen de verwachting in niet liberaal. In Spanje komt juist de ultrakatholieke partij Vox op, in Italië gooit de Lega van Salvini hoge ogen. Mark Lilla ziet tussen gevestigd rechts, zeg CDA en VVD, en aan de overkant PVV of Front National, een nieuwe ideologische ruimte. We kijken hulpeloos naar zo’n Manif pour tous, van demonstranten die wel geëngageerd zijn, maar geen ideologisch thuis hebben. Weinigen nemen hen serieus, velen kijken niet verder dan Le Pen.

Lilla ziet een potentiële derde kracht. De ideeën zijn nog niet uitgekristalliseerd, de partijen evenmin. Maar allemaal vinden ze hun bron in het conservatisme. Veel mensen voelen zich ontheemd door de mondialisering, met afnemende bescherming, snelle veranderingen van de moraal, toenemende eenzaamheid en richtingloosheid. Ze voelen zich verraden door links, dat zijn heil zocht in migratie en multiculturalisme, maar ook door rechts, dat de toekomst zag in het vrije verkeer van arbeid en vooral kapitaal. Geen van de klassieke stromingen biedt een wenkend perspectief voor de samenleving van over pakweg een kwarteeuw.

Thierry Baudet past het conservatisme als gegoten, zoals Pim Fortuyn met zijn verweesde samenleving al aanvoelde waar de schoen wrong. In de opvatting van Baudet heeft de Franse Revolutie de burger vrijgemaakt, maar ook op zichzelf teruggeworpen. In zijn kenmerkende bombastische stijl wil hij de samenleving ‘weer heel maken’. Zingeving is het doorgeven van tradities, in de cultuur, het gezin en de natie. Vandaar dat er in zijn optiek geen plaats is voor de Europese Unie, die gericht is op het abstracte individu en die het eigene juist onklaar wil maken.

Wat dit in concreto oplevert, is nog niet erg duidelijk. Dat verwondert niet aan een ideologie die dwars door oude partijlijnen heen snijdt. Het gaat om de denkrichting, schrijft Lilla, en dat staat ook letterlijk in het verkiezingsprogramma van Forum voor Democratie. Standpunten zijn elastisch. Zo diende de PVV van Wilders deze week een motie in waarin om een Nexit werd gevraagd. Baudet en Hiddema stemden tegen, naar het schijnt om de plaats in de fractie van de Europese conservatieven niet in gevaar te brengen.

Wie zich wil verbazen over de rekkelijkheid van Forum, moet in het verkiezingsprogramma het hoofdstukje over duurzaamheid lezen. Forum steunde de energietransitie, onder meer ‘om de schitterende koolstof-polymeren die nu worden opgestookt, te behouden’. Vergelijk dat met Baudets overwinningsspeech van twee weken geleden, waarin hij het had over ‘duurzaamheidsafgoderij’ en ‘klimaathekserij’. Ook die soep zal niet zo heet worden gegeten.

Ter linkerzijde heeft Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren Baudet als enige niet in de ban gedaan. Zij herkende intuïtief haar collega-conservatief. Ze wees op dierenliefhebber Cliteur, Forums nummer twee voor de Senaat, die eerder haar lijst duwde. Ze karakteriseerde Baudet als man ‘van grote woorden en een losse omgang met de feiten’. En concludeerde geestig dat dat mogelijkheden bood. Thieme had het scherp gezien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden