tv-recensieYasmina Aboutaleb

The Return: Life After ISIS slingert de kijker heen en weer tussen het slachtoffer- en daderschap van jonge vrouwen

null Beeld

Shamima Begum was 15 jaar oud toen ze met twee Londense schoolvriendinnen naar Syrië vertrok. Ze trouwde er met een IS’er met wie ze drie kinderen kreeg. Het is het bekende verhaal van jonge, naïeve en onzekere meisjes die zich thuis en op school weinig geliefd voelden. Worstelend met hun identiteit en onder invloed van vrienden online richtten ze zich steeds meer op het islamitische geloof. Ze radicaliseerden, mede door de IS-propagandafilmpjes van bebloede en huilende Syrische kinderen. Daar was het oorlog, stierven kinderen. En de wereld keek toe. De vrouwen wilden ergens deel van uitmaken. Maar aangekomen in het kalifaat werden ze opgesloten in vrouwenhuizen.

De documentaire The Return: Life After ISIS gaat over de complexe verhouding tussen daders en slachtoffers. Wat zijn deze vrouwen? In het Koerdische opvangkamp Al-Roj volgde de Spaanse filmmaker Alba Sotorra een jaar lang een aantal jonge Britse, Amerikaanse, Canadese, Duitse en Nederlandse IS-vrouwen, vaak met meerdere kinderen. Ze leren elkaar kennen tijdens workshops in het kamp, vechten met elkaar om de schaarse spullen en proberen uit alle macht het smerige, stinkende water uit hun tent te houden.

‘Ik weet niet meer wie ik ben zonder hen’, zegt Begum (20) over haar twee schoolvriendinnen. Beiden kwamen bij bomaanslagen om het leven. Ze huilt. Het is de eerste keer in de film dat ze emoties laat zien. Even daarna vertelt ze hoe zij, zelf nog een kind, haar drie kinderen verloor aan ziekte. De jongste, een baby, overleed in het kamp aan een longontsteking.

Shamima Bagum (midden) in ‘The Return: Life after ISIS’. Beeld NPO
Shamima Bagum (midden) in ‘The Return: Life after ISIS’.Beeld NPO

Niet alleen Begum, alle IS-vrouwen vertellen hun verhalen tot dan toe haast feitelijk. Alsof ze het al vele keren hebben verteld. In het geval van Begum is dat ook zo. Zij sprak eerder zonder berouw met Britse journalisten die haar hadden opgezocht. Gevolg: ze verloor haar Britse nationaliteit. Zelfs toen een journalist haar dat kwam vertellen, reageerde ze onaangedaan. In de documentaire zegt Begum dat ze zo sprak uit angst voor andere, nog wel IS-getrouwe vrouwen in het kamp.

‘Iedereen verdient een tweede kans’, zegt een Koerdische mensenrechtenactivist in de film. Toch twijfelt ook zij of ze er goed aan doet de vrouwen te helpen die onderdeel waren van het regime dat de Koerden van hun land verdreef en dood en verderf zaaide over de hele wereld. ‘Ze hebben mijn vriendin gedood’, zegt ze tegen een IS-vrouw, die zegt niets te hebben misdaan.

Zo slingert de documentaire de kijker heen en weer van het slachtofferschap van de jonge vrouwen naar hun daderschap en terug. Opruiende ‘Dood aan Amerika’-tweets van een van de vrouwen worden gevolgd door de bekentenis dat het kalifaat voor vrouwen ‘de hel op aarde’ was. The Return: Life after ISIS maakt de complexiteit van de situatie van de IS-vrouwen en hun kleine, op schroothopen spelende kinderen pijnlijk inzichtelijk, maar de bikkelharde realiteit wordt er niet eenvoudiger op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden