Column Aleid Truijens

Testen heeft pas zin wanneer je de oorzaken van een ongewenst verschijnsel kunt wegnemen

Nee hè, weer een test. Nu voor de allerkleinsten. Bij dreumesen en peuters zou het stresshormoon cortisol moeten worden gemeten. Dat vindt het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ). Want de stress die je in de eerste duizend dagen van je leven oploopt, zeggen onderzoekers in het AD, heeft invloed op de hersenen. Te veel stress kan leiden tot problemen later, zoals burn-out, depressie en hart- en vaatziekten. Geen fijn idee. Het woord ‘tijdbom’ viel al.

Er is, lees ik op ncj.nl, ook al een naam voor, met een afkorting: Early Life Stress (ELS). Zo’n nieuwe meerletterkwaal en het landelijk testen daarop zal onafwendbaar een lawine veroorzaken van kinderen met een nieuw label, dat ze – net als kinderen met adhd en pdd-nos – misschien als een loden bal aan hun voet zullen meeslepen.

Maar ja, als het schadelijk is, die stress, moet je dan niet testen? Dat hangt er, denk ik, vanaf wat je met de uitslag gaat doen. ‘Ingrijpen’, vindt NCJ-adviseur Frans Pijpers. Dat woordje alleen al roept een angstvisioen op van een enorme bureaucratie en nóg langere wachtlijsten bij jeugdzorg. Het zal vaak niet om snel te verhelpen stress gaan. En wat zal er gebeuren met de ouders – de medeveroorzakers – van een gestrest kind? Krijgen die een vinkje achter hun naam?

Testen heeft pas zin wanneer je de oorzaken van een ongewenst verschijnsel kunt wegnemen. De ELS-onderzoekers noemen een waaier aan oorzaken van stress bij jonge en oudere kinderen. Prestatiedruk is er een, te veel digitale prikkels, maar ook armoede, en een stressvolle thuissituatie.

En ja hoor, ‘werkende ouders’ worden ook weer eens als stressfactor aangemerkt. Zo’n lukrake beschuldiging, dáár krijg je stress van. Weinig ouders kunnen zich permitteren om niet allebei te werken; werkloosheid en armoede zijn nóg grotere bronnen van stress. Ik vermoed dat de modale tweeverdieners niet de grootste groep probleemgezinnen vormen.

Waar hebben we het over? Het maakt nogal wat uit of een kind nerveus is omdat het moet scoren, op school of met hockey, of dat het overstuur is omdat zijn ouders ruziemaken, geweld gebruiken, verslaafd of depressief zijn. Stress door het urenlang spelletjes doen op de iPad is toch echt iets anders dan stress omdat er thuis amper geld is voor eten, laat staan voor een iPad.

De oorzaken van stress van elkaar scheiden voordat je kijkt naar een oplossing, is een eerste stap. Aan armoede in gezinnen, bijvoorbeeld, valt iets te doen. We leven in een schatrijk land, de economie draait als een dolle, maar veel mensen merken daar niets van. Volgens het CBS hadden 599.000 van de ruim 7,3 miljoen huishoudens in 2017 een inkomen onder de lage-inkomensgrens; 27.000 meer dan in 2016. Dat zijn beschamende cijfers.

Alleenstaande moeders (niet de vaders), en gezinnen van migranten en vluchtelingen hebben de grootste kans op armoede. Buitengesloten worden omdat je stomme kleren draagt, niet meekunnen met schoolreisje, niet op hockey mogen, niks in je schoen vinden met Sinterklaas – dat is hartverscheurend.

Armoede heeft deprimerende gevolgen, zoals obesitas, psychische en chronische ziekten. Van de kinderen die langdurig in armoede leven, groeit 63 procent op in een bijstandsgezin. Door de bijstand voor mensen met kinderen wat te verhogen voorkom je veel ellende, en door hen te helpen aan werk en kinderopvang.

En de rijke ouders van stresskippen? Moeten die beter op hun kinderen letten, en ze tot rust manen? Nou nee. Bescherm kinderen niet te veel, ‘daardoor worden ze minder weerbaar’, zegt een andere NJC-adviseur. Tegenstrijdige adviezen, ook daar worden ouders hoorndol van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden