Column Max Pam

Terwijl in Amerika vijftig moorden per dag worden gepleegd, maken wij ons zorgen over een paar vrouwen in boerka

Tien jaar geleden zat ik met mijn gezin aan het strand van Hawaï naar de surfers op de golven te kijken, toen een oudere man met een surfplank onder de arm en in een zwembroek met palmboommotieven, mij aansprak en vroeg: ‘Kent u Bram de Swaan?’

Te verbaasd om na te kunnen denken, antwoordde ik: ‘Ja, die ken ik.’

‘Dan kom ik even naast u zitten’, zei de man, ‘ik hoorde u Nederlands spreken, dus ik dacht: je weet maar nooit.’ Hijzelf sprak onze taal uitstekend, zij het met een licht Amerikaanse tongval. Mensen die het gevoel hebben dat zij elkaar niet vaak meer zullen tegenkomen, hebben eerder de neiging elkaar in vertrouwen te nemen en zo kreeg ik snel allerlei details te horen uit zijn persoonlijk leven. Met wat ik later over hem heb gelezen, is dit heel in kort zijn biografie.

Hij heette Tom Kando en was in 1941 als Tomas in Boedapest geboren. Zijn moeder was de Hongaarse fotografe Ata Kandó, een generatiegenote van de even legendarische Éva Besnyö. Na haar scheiding vertrok zijn moeder naar Parijs, waar zij in de donkere kamer van het agentschap Magnum de Nederlandse fotograaf Ed van der Elsken ontmoette, met wie zij ook korte tijd getrouwd is geweest. Je kunt inmiddels vaststellen dat wij het hier hebben over het beroemdste fotografenechtpaar uit de geschiedenis.

‘Ah bon!’, placht Van der Elsken in zo’n geval te zeggen.

Zo groeide Tom Kando op in Parijs en Amsterdam, maar op zijn achttiende besloot hij met vijftig gulden op zak naar de Verenigde Staten te gaan. Hij reisde rond als Jack Kerouac, maar koos uiteindelijk toch voor een burgerlijk bestaan. Toen ik hem daar trof op het strand van Maui was hij net met emeritaat gegaan als hoogleraar sociologie aan de universiteit van Sacramento. Hawaï was zijn geliefde vakantiebestemming, vertelde hij, maar een enkele keer bezocht hij ook Nederland. Zoals nog in 2017, toen zijn moeder Ata op 103-jarige leeftijd stierf in Bergen. Hij waakt over haar nalatenschap, een schitterende fotocollectie die in de tijd onbetaalbaar is geworden. Van de Nederlandse sociologen volgt hij vooral Bram de Swaan, vandaar.

Sinds onze ontmoeting ben ik abonnee op Tom Kando’s European-American Blog, een online verzameling essays over sociaal-politieke onderwerpen. Kando is naar Amerikaanse begrippen links, hij is fel anti-Trump en je zou hem een typische egghead kunnen noemen, het Amerikaanse scheldwoord voor intellectueel. Het is altijd interessant wat hij schrijft, al vraag ik me soms af of zijn overigens begrijpelijke afkeer van Trump hem steeds tot de juiste conclusies leidt. In zijn meest recente blog gaat Kando in op de schietpartijen in Dayton (9 doden) en El Paso (22).

Aantal doden

Hij wijst erop dat het aantal doden door terroristische schietpartijen dit jaar ongeveer op het gemiddelde lijkt uit te komen. Nog in 2017 werden in één keer 58 mensen bij een schietpartij in Las Vegas gedood. Jaarlijks vallen in de VS zo’n 400 doden door dit soort geweld, een cijfer dat kan oplopen tot boven de duizend – en dat op een totaal aantal van ongeveer 17.250 moorden per jaar. Ik herinner mij dat Time (of Newsweek) ooit een dik nummer heeft uitgegeven met alleen de pasfoto’s van al degenen die in dat jaar in de VS werden vermoord. In Europa liggen die aantallen aanzienlijk lager (een factor 5) en in Zuid-Amerika weer aanzienlijk hoger.

Volgens Kando moeten vijf, steeds terugkerende punten in de gaten worden gehouden:

1. Controle op wapens wordt vooral met de mond beleden;

2. Het is een Amerikaans probleem, dat in andere landen in die mate nauwelijks voorkomt;

3. Het grootste obstakel is de NRA (National Rifle Association) en haar invloed bij de Republikeinse Partij;

4. Amerika is psychisch ziek. Hier zet Kando vraagtekens bij. Hij denkt dat Amerikanen psychisch niet zieker zijn dan Europeanen, Aziaten of Australiërs;

5. Erop blijven hameren is beter dan zwijgen en hopen dat er een andere regering komt.

Daarnaast schrijft Kando dat wanneer het straatterrorisme vooral afkomstig is van jonge blanken, het niet ondenkbaar wordt dat Amerika aan de rand van een burgeroorlog komt te staan. Door deze ontwikkeling is een nieuw type misdadiger aan het ontspruiten: de binnenlandse terrorist. Volgens Kando begint het erop te lijken dat deze groep inmiddels meer moorden heeft gepleegd dan alle buitenlandse criminelen bij elkaar.

In Amerika worden gemiddeld vijftig moorden per dag gepleegd. In Rio de Janeiro wordt om de vijf uur iemand dodelijk neergepaft, door de politie of door een rivaliserende bende. In Nederland maken wij ons verschrikkelijke zorgen over een paar godsdienstwaanzinnige vrouwen in een boerka. Dat heet in goed Amerikaans: Ihre Sorgen möchte wir haben. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden