Column Nadia Ezzeroili

Terwijl de uitgedroogde olijfbomen omvallen, geloven de Xylella-ontkenners nog steeds in complottheorieën

Vorige week concludeerde ik op deze plek nog heel tevreden dat ik in de loop der jaren een aardige weerstand tegen angst heb opgebouwd, maar toen las ik zaterdag een alarmerende reportage van Volkskrant-correspondent Jarl van der Ploeg over een bacterie die de olijfbomenpopulatie in Italië bedreigt.

Want het adagium ‘we gaan er toch allemaal aan’ valt lastiger vol te houden bij het idee dat we de ondergang van de wereld mogelijk zonder een voorraadje olijfolie ­tegemoet zullen gaan. Als mensenrechten en het klimaat dan toch onder onze neus verkwanseld worden, mag ik de pijn gaarne verlichten met een bordje olijfolie, wat zeezout, zuurdesembrood en een handje kalamata-olijven.

Olijfolie hoort bij de mediterrane manier van leven, weet ik uit ervaring. Iedereen met wortels rond de Middellandse Zee heeft wel een sentimentele herinnering aan de oude olijfbomen in de tuin van zijn grootouders, waaronder wordt gegeten, gedut en gezongen met begeleiding van tamboerijntjes en fluitjes. Het helpt bovendien tegen buikkrampen, een moeizame stoelgang en droog haar. Mediterranen kunnen oprecht niet zonder. Toen ik in de eerste week na mijn zwangerschapsverlof ter redactie de schoonmaker begroette, vertelde hij dat-ie mijn terugkeer al vermoedde. ‘Ik zag je flesje olijfolie weer op je bureau liggen.’

De Xylella-bacterie, waartegen nog geen bevredigende behandeling bestaat, is de boosdoener van de olijfbomenpest. Het is een traag proces: bomen drogen eerst tak voor tak uit tot de bladeren bruin kleuren en de vruchtjes verschrompelen. Maar door de olijfboom simpelweg te vernietigen, kan verspreiding worden beperkt.

En daar willen veel Italiaanse boeren en politici uit de zwaar getroffen Zuid-Italiaanse regio Puglia dus niet aan, bleek uit de mooie reportage. Niet omdat ze geen zier ­geven om de bomen (‘als ze omvallen, is het alsof in Rome het Colosseum omvalt’, tekende de verslaggever op uit de mond van een boer die bijna alles kwijt is), maar omdat ze iedereen en z’n moeder wantrouwen.

Doorgeschoten wantrouwen als sociale bacterie. Toen de Xylella-bacterie in 2013 de Italiaanse olijfbomen begon te infecteren, geloofde een aanzienlijk deel van de boeren niet dat de bacterie bestond. Ze werden naar de mond gepraat door populistische politici – enkele lokale volks­vertegenwoordigers lieten zelfs invallen doen bij laboratoria van wetenschappers die bezig waren met onderzoek. Inmiddels hebben miljoenen bomen het loodje gelegd en springen criminelen in het gat door chemicaliën aan olijfolie toe te voegen, zonder dat je pasta aglio olio per se naar de dood smaakt.

Terwijl de karkassen van uitgedroogde bomen nu één voor één omvallen, geloven de Xylella-ontkenners nog steeds in complottheorieën waarin de EU en Israël opduiken in hun vaste rol van het kwade brein achter alle ellende.

Eerder dit jaar publiceerde de Volkskrant een interview met hoogleraren die onderzoek doen naar complotdenkers. Uit enkele voorlopige bevindingen bleek dat complotdenken van alle tijden is en dat betere informatievoorziening vanuit de overheid weinig zin heeft. Integendeel: het sterkt ze meer in hun eigen gelijk. Net als bij de Xylella-bacterie, is dus ook nog geen werkende behandeling tegen wantrouwen gevonden.

Ik ga alvast flessen olijfolie hamsteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden