Opinie

Terrorisme van IS is geen oorlogsactie, het is tergen

Als je een column online leest, kun je op reacties van lezers klikken. Die zijn vaak kritisch, giftig of ronduit beledigend. Ik merk dat ik me daartegen alleen kan wapenen door me vast te houden aan het gezegde 'heb uw vijand lief'. Het zou psychologisch niet gezond voor me zijn om die commentaren te lezen als een oordeel over mijn intelligentie, moraal of vakbekwaamheid. Als ik ze daarentegen lees vanuit de (wellicht misplaatste) opstelling dat het hier om gewaardeerde vrienden gaat die mij uit genegenheid een andere zienswijze aanbieden, lees ik over de beledigingen heen en dan kan ik er meestal iets van opsteken. De truc is dat ik mijn gevoel van eigenwaarde even moet uitschakelen en dat lukt meestal wel, tenzij er echt creatief beledigd wordt.

Niet alleen columnisten hebben met dit probleem te maken. Iedereen die zich op internet begeeft, loopt het risico om te worden beledigd en gepest of op haatdragendheid en wreedheid te worden getrakteerd. Bij dergelijke aanvallen gaat het meestal om dominantie. De beledigende partij probeert zijn of haar superioriteit ten opzichte van het doelwit te bevestigen met veel vertoon van ongefundeerde harde taal.

De beste reactie is natuurlijk om het spelletje niet mee te spelen en je verre te houden van een strijd om status. Vijandigheid is een nare gemoedstoestand. Trots is pijnlijk. Wie zijn ego in toom kan houden, ziet de wereld helder, overziet het onderwerp en heeft de situatie onder controle.

De terreur die nu door IS wordt bedreven, is uiteraard van een andere categorie dan narigheid op internet. Toch zijn ook die onthoofdingen en die monsterlijke daad van verbranding van een mens, beledigingen die erop gericht zijn een soortgelijke onderbuikreactie uit te lokken.

Het zijn andere vormen van het spel van dominantie. Het zijn pogingen van onbeduidende mannen die hun macht en status door de hele wereld bevestigd willen zien.

Die IS-figuren verbranden hun gijzelaars levend omdat ze daarmee lof oogsten van hun collega's, omdat het ze aandacht oplevert en omdat ze er het soort perverse respect voor krijgen waarmee angst gepaard gaat. Er wordt vaak gezegd dat terrorisme een oorlogshandeling is, maar dat klopt niet. Terrorisme is tergen. Die video's van moordpartijen zijn bedoeld om ons een gevoel van machteloosheid te geven waarbij wij zowel angst als walging voelen.

De natuurlijke, maar volkomen verkeerde reactie is ontsteken in woede. Executeren zij er twee van ons, dan executeren wij er twee van hen, zoals Jordanië heeft gedaan. Slaan zij zich op de borst, dan doen wij dat ook. Als zij doden, doden wij ook. Het is een strategie waarmee IS alleen maar meer zieltjes wint. We laten ons meezuigen in hun nihilistische strijd om status: hun barbaarse daden en onze reactie daarop.

Het wemelt in de wereld van ongeziene jongemannen die zich maar wat graag belangrijk voelen, die niets liever doen dan de wereld choqueren en bereid zijn om mensen in brand te steken in een glorieus gevecht om status met de heersende machten.

De beste reactie is om onze afkeer en onze instincten te bedwingen en hun spel niet mee te spelen. We moeten juist laten zien dat ons spel vooropstaat. De opdracht van de wereld ten aanzien van het Midden-Oosten is niet het verslaan van Islamitische Staat; die is alleen maar een barbaarse wegversperring. Onze opdracht is om het primaat van pluralisme, vrijheid en democratie te vestigen. Om fanatisme te temperen en zelfkritiek te bevorderen. IS moet met harde hand worden vermorzeld, maar alleen als een middel tot dat hogere morele doel.

Menigeen heeft het geloof in die democratische missie verloren, maar zonder die missie zijn we gewoon het zoveelste leger in een barbaarse strijd en zijn onze daden alleen maar salvo's in een statusoorlog.

Ik heb in deze column de wisselwerking van conflict en ego proberen te beschrijven, zowel in een triviale arena als de krantencolumn als in een monsterlijke arena als de strijd tegen IS. Voor beide geldt dat conflicten het ego doen ontvlammen, vervormen en omlaag halen.

Mensen die onze bewondering opwekken, doorbreken die keten. Zij houden hun ego in toom en onttrekken zich aan de statusoorlog. Zij richten hun aandacht op de grotere missie. Zij wijzen de onvolwassen logica van erecodes en rivaliteit omwille van status af en hanteren een beschaafdere logica waarin niet iedereen elkaars vijand is.

Vertaling: Leo Reijnen, ©The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.