Opinie

Territoriale geschillen? Vluchtelingencrisis? Niet in Latijns-Amerika

Anders dan de rest van de wereld hebben de landen van Latijns-Amerika geen geopolitieke problemen.

Een stel dansen de tango in Buenos Aires. Beeld anp

Een groot deel van de aandacht van de wereld gaat begrijpelijkerwijs uit naar de ontwikkelingen in het Midden-Oosten, Europa en Azië. Deze regio's vertegenwoordigen het overgrote deel van de mondiale bevolking en welvaart enhun geopolitieke activiteiten roepen de meeste spanningen op.

Maar een onbedoeld gevolg van de aandacht is dat veel regeringen, ondernemingen en mensen een groot deel van wat er gaande is in Latijns-Amerika over het hoofd zien. Veel van wat er momenteel gaande is in Latijns-Amerika blijkt toevallig heel goed te zijn.

Dit is wellicht niet vanzelfsprekend. Brazilië, het grootste land van de regio, bevindt zich midden in een ernstige politieke crisis; de zittende president, Dilma Rousseff, moet misschien voor de rechter verschijnen.

Intussen is de economie in 2015 met bijna 4 procent gekrompen, en dit jaar wordt een soortgelijk percentage van krimp verwacht. De invloed van het Zika-virus is in Brazilië groter dan waar ook ter wereld. De corruptie is endemisch en heeft vrijwel iedereen in het openbare leven in haar greep.

Maar het is ook opmerkelijk dat al deze zaken zich tot nu toe zonder enig geweld hebben afgespeeld. Even belangrijk is het feit dat het politieke proces langs constitutionele lijnen verloopt, geleid door onafhankelijk opererende rechters. Allerlei media rapporteren met grote intensiteit wat er gaande is. Het vermogen tot zelfcorrectie is essentieel voor welk land dan ook, en dit vermogen zou Brazilië wel eens kunnen behoeden voor het wanbeheer en de fouten die in het verleden zijn gemaakt.

Positieve ontwikkelingen

En ja, Venezuela - een land dat is gezegend (of mogelijk vervloekt) met de grootste olie- en gasvoorraden ter wereld - verkeert in een veel slechtere staat. De economie en de munt zijn ingestort, door de daling van de olieprijs. Het politieke systeem functioneert niet meer, en maatschappelijke onrust en grootschalig binnenlands geweld kunnen niet worden uitgesloten.

Toch is ook hier sprake van enig goed nieuws. De politieke oppositie sleepte bij de parlementsverkiezingen van december 2015 een grote meerderheid in de wacht. De lagere olieprijs kan tot verdere politieke veranderingen leiden, uiteindelijk resulterend in een regering die van Venezuela een land van instituties en wetten zal maken, en niet van persoonlijkheidscultussen en machtsmisbruik.

In bredere zin zijn veel van de belangrijkste ontwikkelingen in de regio op de keper beschouwd positief. Mexico, decennialang een éénpartij-staat, is nu een robuuste democratie die via verkiezingen diverse politieke machtswisselingen heeft ervaren. Bovendien doet de Mexicaanse economie het betrekkelijk goed. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat er ook problemen zijn, vooral als het gaat om de aanpak van drugsgerelateerde misdaad en geweld, maar deze problemen kunnen met duurzame inspanningen te boven worden gekomen.

Internationaal vertrouwen herstellen

Colombia is eindelijk overeind gekrabbeld na een lange burgeroorlog. Voor een deel dankzij de steun van de Verenigde Staten bleek de regering sterk genoeg om de rebellen van het FARC duidelijk te maken dat ze zich geen weg naar de macht konden schieten. De wapenstilstand is intact gebleven, en de vooruitzichten voor een vredesakkoord zijn goed. Intussen groeit de economie jaarlijks met 3 procent, minder dan in het recente verleden, maar nog steeds méér dan in veel andere opkomende economieën.

Argentinië biedt het meeste goede nieuws uit de recente periode. De nieuwe regering heeft in de eerste zes maanden een paar moeilijke stappen gezet om het internationale vertrouwen te herstellen. Dit doet op geen enkele wijze ook maar iets af aan wat de regering moet bereiken om de inflatie terug te dringen en de duurzame groei te herstellen, maar er is een tastbaar gevoel dat het land, dat nu wordt geleid door een getalenteerd team van technocraten, een nieuwe weg is ingeslagen.

Dit is goed nieuws - en niet alleen voor Argentinië, want wat daar gebeurt zal het denken en het gedrag ook elders beïnvloeden, met name in Brazilië. Vooruitgang in Argentinië zou aantonen dat degenen die de wet schenden ter verantwoording geroepen kunnen worden, dat buitensporige staatsinmenging in de economie tot insolvabiliteit leidt en de corruptie bevordert, en dat democratie en markten de toekomst zijn. Het is waarschijnlijker dat Cuba over tien jaar méér lijkt op zijn politiek en economisch opener buurlanden dan andersom.

Opnieuw betekent niets van dit alles dat Latijns-Amerika niet zou kampen met échte problemen en échte uitdagingen. Integendeel, van beiden heeft het veel. Maar voor het merendeel gaat het hierbij om zaken van politiek en economisch beheer, de capaciteit van de staat en de corruptie binnen staten. Bijna volledig ontbrekend zijn geopolitieke problemen die samenhangen met de betrekkingen tussen staten, die andere delen van de wereld zo domineren en plagen. Dit is een enorm voordeel, omdat het betekent dat de aandacht en de middelen van regeringen kunnen worden gericht op het lenigen van binnenlandse behoeften.

Het Midden-Oosten valt uit elkaar. Azië staat onder druk door territoriale geschillen, de opkomst van de Chinese macht en een roekeloos Noord-Korea. Europa wordt nagenoeg geheel in beslag genomen door de vluchtelingencrisis, terreur en het Russisch revanchisme. En Afrika wordt geremd door burgeroorlogen, terreur en slecht beleid.

Latijns-Amerika lijkt er daarentegen redelijk goed voor te staan. Als de huidige trend aanhoudt, zou het uiteindelijk de plaats van Europa kunnen innemen als de mondiale regio waar anderen met iets meer bewondering - of zelfs afgunst - naar kijken.

Vertaling: Menno Grootveld
© Project Syndicate

Richard N. Haass is voorzitter van de Council on Foreign Relations.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.