Opinie

Terreurgroep in Sinaï is nog lang niet verslagen

Met de aanslag op Metrojet 9268 heeft IS Wilayah Sinai zowel Egypte als Rusland hard geraakt.

Stoelen uit de gecrashte Airbus A321 in de Sinaï, 6 november. Beeld ap

Voorafgaand aan de ramp met het Russische vliegtuig op 31 oktober vingen buitenlandse inlichtingendiensten informatie op dat er een aanslag in de Sinaï aanstaande was. Wat, waar en wanneer precies was toen nog niet bekend, maar dat Sharm el-Sheikh een geliefd doelwit vormde, stond buiten kijf. Aanslagen op toeristische trekpleisters, zeker die met slachtoffers onder buitenlanders, leiden immers steevast tot heftige internationale reacties, met grote gevolgen voor de economie en stabiliteit in het getroffen land zelf. Laat dit nou net de bedoeling van terroristische organisaties zijn.

Het lijkt er inderdaad op dat IS verantwoordelijk is voor de ramp en dat er een grote terroristische aanslag heeft plaatsgevonden. Hoe heeft het zover kunnen komen? Om die vraag te kunnen beantwoorden, moeten we eerst terug in de tijd.

Het is al langere tijd onrustig in de Sinaï. Na de beëindiging van de Israëlische bezetting van de Sinaï, in 1979, heeft de regering in Caïro het dunbevolkte en onherbergzame gebied stelselmatig verwaarloosd, op twee sectoren na: toerisme - met name de kustplaats Sharm el-Sheikh - en olie- en gaswinning. De Sinaï-bevolking, voornamelijk bedoeïnenstammen, zag de opbrengsten naar de hoofdstad wegvloeien, voelde zich als tweederangsburgers behandeld en keerde zich gaandeweg steeds meer tegen het regime.

Machtsvacuüm

Tegelijkertijd gebruikten terroristische organisaties de Sinaï als uitvalsbasis om te schuilen of te trainen. Deze mogelijkheid werd mede in de hand gewerkt door de bepalingen die in het Israëlisch-Egyptisch vredesakkoord waren opgenomen omtrent de maximaal toegestane aanwezigheid van Egyptische militairen in het gebied.

Tussen 2000 en 2011 nam het aantal Egyptische jihadistische organisaties in de Sinaï toe. Het regime van Mubarak, een bondgenoot van de VS en Israël, moest het daarbij vooral ontgelden. In deze periode vonden geregeld aanslagen plaats op eenheden van politie en leger, vitale infrastructuur en zo nu en dan ook op toeristen in bijvoorbeeld Sharm el-Sheikh en Taba.

Na de val van het regime-Mubarak in 2011 trokken de militairen zich uit de Sinaï terug en ontstond een machtsvacuüm dat snel gevuld werd met een groeiend aantal terroristische organisaties. Een daarvan was Ansar Beit al Maqdis (ABM). Gebruikmakend van gemakkelijke toegang tot wapens, geld en knowhow, slaagde ABM er in complexe aanvallen uit te voeren waardoor het snel uitgroeide tot de meest geduchte tegenstander.

Op 10 november 2014 sloot ABM, dat inmiddels andere terroristische organisaties in de Sinaï aan zich had weten te binden, zich aan bij IS, dat haar met open armen ontving en van steun voorzag. De strijd die sinds 2011 al was verhevigd laaide vanaf dat moment nog verder op. Echter, Egypte's militaire campagne - die gekenmerkt wordt door disproportioneel veel geweld - heeft de veiligheidssituatie in de Sinaï niet kunnen verbeteren, integendeel, het optreden van het leger heeft juist meer burgerslachtoffers veroorzaakt, terwijl de greep van ABM, inmiddels omgedoopt tot IS Wilayah Sinai, op de lokale bevolking toeneemt.

Toeristen zullen Sharm el-Sheikh voorlopig vermijden. Beeld epa

Diepgeworteld wantrouwen

Met de aanslag op Metrojet 9268 slaat Wilayah Sinai meerdere vliegen in een klap. Allereerst kunnen ze doen geloven dat ze de strijd met het Egyptische leger aan het winnen zijn, wat hun status in binnen- en buitenland zal verhogen en een magneetwerking kan hebben voor verdere aanwas van (buitenlandse) strijders.

Tevens brengt de aanslag Rusland een pijnlijke slag toe, wat de naar schatting 2.500 Russen die zich inmiddels bij IS in Syrië en Irak hebben aangesloten een flinke opkikker zal geven. Tot slot heeft de aanslag het beoogde desastreuze effect op de toeristenindustrie en het imago van de Egyptische president Sisi, die zich op Brits grondgebied publiekelijk door de Britse premier Cameron moest laten vernederen.

Wat zijn de gevolgen? Toeristen zullen Sharm el-Sheikh voorlopig vermijden. Egypte zal de militaire campagne tegen IS intensiveren. Om ditmaal meer kans van slagen te hebben, zal samenwerking met de lokale bevolking, in het bijzonder de bedoeïnen, nodig zijn. Dat vereist een compleet andere aanpak, een waarbij de veiligheid van burgers vooropstaat, economische ontwikkeling wordt bevorderd en het diepgewortelde wantrouwen onder de bevolking jegens de overheid geadresseerd.

Maar zoiets kost tijd. Wilayah Sinai zal niet stilzitten en zelf de strijd verhevigen. Naast het plegen van aanslagen zal men tevens terrein en bevolking onder controle willen brengen, analoog aan de strategie van IS in Syrië en Irak. Een spoedig einde aan de strijd en daarmee aan de onveiligheid lijkt uitgesloten; sterker nog, de kans dat het geweld overslaat naar het vasteland van Egypte, waar Wilayah Sinai al het nodige op haar kerfstok heeft staan, is veel aannemelijker.

Mark Singleton, directeur van het International Centre for Counter-Terrorism, Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden