Opinie

Tegenstanders van de verfoeide 'sleepwet' moeten eigenlijk heel tevreden zijn; er is nogal wat verbeterd

De nieuwe inlichtingenwet biedt meer toetsing en controle van de inlichtingendiensten dan ooit.

'De nieuwe inlichtingenwet beperkt de AIVD en de MIVD in hun werkzaamheden meer dan mensen denken.' Beeld anp

In de Volkskrant (maandag 29 jan.) maken twee leden van de Jonge Democraten hun partij belachelijk. Uit hun verhaal over de nieuwe Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv) blijkt dat zij geen verstand hebben van inlichtingenwerk, en op theoretisch juridisch niveau dramatisch tekortschieten.

Zij vinden dat 'de inlichtingendiensten uitstekend in staat zijn waardevolle informatie te verzamelen met hun huidige bevoegdheden'. Dat vinden meer mensen aan de zijlijn. Maar het gaat echt fout wanneer zij stellen dat de nieuwe Wiv een uitbreiding van aftapbevoegdheden geeft. Dit is een schijnbeweging. Diensten mogen nu al niet-kabelgebonden communicatiegegevens via de ether binnenhalen, maar die mogelijkheden drogen op door veranderde technologische ontwikkelingen. Het verloren terrein mag ter compensatie worden aangevuld door interceptie op de kabel. Het is dezelfde bevoegdheid, maar dan op een andere manier.

De Jonge Democraten stellen dat het is toegestaan ook gegevens van onschuldige personen in de omgeving van een 'verdachte' te verzamelen. Een inlichtingendienst is niet geïnteresseerd in verdachten. Zo heten personen die zich mogelijk schuldig hebben gemaakt aan strafbare feiten. Die personen worden in de gaten gehouden door opsporingsdiensten, zoals de politie.

En dan komt de grootste miskleun; 'alleen personen die worden verdacht van strafbare feiten mogen nu nog worden getapt'. Ook hier geldt weer, niet de AIVD, maar politie spoort 'verdachten' op. De Jonge Democraten moeten beter hun huiswerk doen.

De nieuwe Wiv beperkt de AIVD en de MIVD in hun werkzaamheden meer dan mensen denken. Vóór het jaar 2002 was er helemaal geen wet, maar moesten de diensten wel hun werk doen. Dat gebeurde in het geheim. Nu is toestemming vooraf, evenals controle achteraf in de wet geregeld. Achterdochtige tegenstanders van de zogenoemde 'sleepwet' moeten veel positiever zijn.

Kees Jan Dellebeke is oud-medewerker van de AIVD.

Vaak ontbreekt de kennis van de geschiedenis van diensten, het geduld om de Memorie van Toelichting te lezen en dus het begrip voor deze wet. Daarom heeft de overheid de plicht de burgers goed voor te lichten. In ieder geval is de website van de AIVD flink uitgebreid. Of de kennis ook wordt opgepikt is twijfelachtig.

Tegenstanders van de Wiv houden pokhouterig vast aan de populistische term 'sleepwet' en zijn bang voor ernstige aantasting van hun privacy. Opmerkelijk dat zij wel naïef achter de zondagavondclown Arjen Lubach aanlopen. Onbewust van zijn overtuigingskracht wist hij het klapvolk te bewegen tegen een wet te gaan stemmen waarvan de inhoud hen onbekend is. Met de nieuwe Wiv mogen AIVD en MIVD minder zelfstandig werken; krijgen ze meer gecontroleerde opdrachten voor interceptie; moet niet alleen de minister maar ook de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden toestemming geven; en is er ook controle achteraf.

Qua werkmethoden verandert er weinig, procedureel-juridisch des te meer. Nog steeds wordt bij een doelgerichte opdracht (onderzoek cyberaanvallen) in stap 1 gekeken of al voldoende metadata bekend zijn of nog moeten worden binnengehaald (bulkinterceptie).

Bij de tweede stap - waarvoor ook apart toestemming nodig is - wordt geanalyseerd welke stukjes van de puzzel ontbreken. Op zoek naar patronen, net zoals Google of Bellingcat doen. Waar gaan targets naar toe, met wie hebben ze contact?

Zodra dat duidelijker wordt, bestaat de kans te weten waar de dreiging vandaan komt, maar nog niet precies 'hoe groot het gevaar is'. Meer onderzoek is nodig en na opnieuw toestemming gaat het onderzoek verder. Misschien blijkt dan dat aftappen nodig is, op zoek naar de inhoud.

Zijn er uiteindelijk aanwijzingen voor een concrete dreiging dan kan er een brief naar het Openbaar Ministerie met conclusies en aanbevelingen. Dan is het werk voor de AIVD in principe gedaan en moet het OM zelfstandig bewijs gaan verzamelen.

Als je het werk van de vroegere BVD afzet tegen dat van de AIVD nu, is nu wettelijk vastgelegd wat de diensten vóór 2002 in het geheim deden. Deze verbetering geldt niet alleen voor de toestemming vooraf en controle achteraf, maar de wet beschrijft ook een zichtbare privacybescherming.

De controle is beter geregeld dan in omringende landen, dus tegenstanders van de verfoeide 'sleepwet' zouden eigenlijk heel tevreden moeten zijn. Er is nogal wat verbeterd!

Kees Jan Dellebeke is oud-medewerker van de AIVD.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden