ColumnFrank Kalshoven

Te weinig oog voor de kwaliteit van het werk

Voor het eerst meer dan 9 miljoen werkenden, kopte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) deze week. Door de groei van de werkgelegenheid in de afgelopen maanden, springt Nederland het nieuwe decennium in met een recordaantal mensen met werk. Hoera?

Niet te vroeg juichen, had de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) eerder deze week juist gezegd. Want het mag dan aardig gaan met de kwantiteit van werk in Nederland, de kwaliteit van het werk staat juist onder druk. Dit WRR-rapport, Het betere werk; de nieuwe sociale opdracht, had deze week wel wat meer reacties verdiend. Wilde men in politiek en polder het kruit soms droog houden voor het verschijnen van het rapport van de commissie-Borstlap over de toekomst van werk, aanstaande donderdag? Dat had niet gehoeven.

Het WRR-rapport bevat namelijk genoeg interessants voor het debat over de toekomst van werk. De Raad benadrukt terecht: we gaan er zelf over. ‘We maken ‘de toekomst‘ zelf volgens de waarden en preferenties die we als samenleving vormgeven, en door het beleid dat we ontwikkelen. Vaak worden globalisering en technologisering als dwingende ontwikkelingen gezien, maar deze hoeven geen obstakels te zijn voor nationale keuzes en prioriteiten.’ Zo is dat. Het debat over de toekomst van werk doet er echt toe. Omstandigheden zijn gegeven; hoe we hier in Nederland mee omgaan, bepalen we zelf.

Om de kwaliteit van werk in Nederland te bevorderen komt de WRR met negen verstrekkende aanbevelingen. Deze zijn abstract geformuleerd (verklaart dat het gebrek aan belangstelling?), maar daarom niet minder ingrijpend. Neem de eerste. ‘Voorkom oneerlijke concurrentie tussen werkenden met verschillende contractvormen.’

Als principe klinkt het misschien niet hemelbestormend, maar de consequenties ervan zijn ingrijpend. In de werkelijkheid van vandaag is er namelijk behoorlijk wat ‘oneerlijke concurrentie’ tussen contractvormen. Nemen we die weg (wat een uitstekend idee is), dan betekent dat nogal wat.

Een voorbeeld. Het Centraal Planbureau stelde al eens vast dat de sterke groei van het aantal zelfstandigen in Nederland van eigen makelij is. Deze wordt veroorzaakt doordat zelfstandigen (ten opzichte van werknemers), fiscale voordelen genieten; doordat zelfstandigen (anders dan werknemers) niet verplicht verzekerd zijn tegen het risico op inkomensverlies door arbeidsongeschiktheid; en doordat zelfstandigen (anders dan de meeste werknemers) niet verplicht sparen voor een aanvullend pensioen. Dit is voor verstandige zelfstandigen met een goede arbeidsmarktpositie misschien niet zo’n groot probleem; zij kunnen zelf verzekeringen en pensioen kopen. Bij zelfstandigen met een slechte positie echter trekt de opdrachtgever deze financiële voordelen naar zich toe; de zelfstandige wordt dan voor de werkgever veel goedkoper dan een vergelijkbare werknemer.

In de terminologie van de WRR: in zo’n geval is er sprake van ‘oneerlijke concurrentie tussen werkenden met verschillende contractvormen’, staat de ‘goedkope’ zzp’er namelijk tegenover de ‘dure’ werknemer.

Wil je dit, zoals de WRR, voorkomen, dan zullen we in Nederland dus iets moeten doen aan de fiscale voordelen voor zzp’ers; aan een verzekering tegen arbeidsongeschiktheid voor alle werkenden (en niet alleen werknemers); en een aanvullend pensioenstelsel moeten bouwen waaraan alle werkenden meedoen. De WRR noemt dit (alweer nogal abstract) ‘contractneutrale basisverzekeringen’. Maar me dunkt dat het ingrijpend genoeg is om er op te reageren. De WRR is tenslotte de eerste de beste niet.

Was de WRR te abstract? Misschien. Waren het de afschrikwekkende driehonderd pagina’s? Er was deze keer gelukkig een handzame samenvatting. Of is het wachten op Hans Borstlap? Dat zal het zijn.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden