ColumnSheila Sitalsing

Te weinig moed, te veel halfbakken compromissen

Van Klara Boonstra, hoogleraar arbeidsrecht, leerde ik gisteren een fraaie wijsheid die zij op haar beurt heeft opgedaan bij Maya Angelou, schrijver, dichter en burgerrechtenactivist. Hij gaat zo: hoed je voor de machtigen wanneer zij de minder bedeelden eronder proberen te houden door die in groepen te verdelen en tegen elkaar op te zetten.

Maya Angelou zag dit patroon van verdeel en heers na de afschaffing van de slavernij in Amerika. De witte machthebbers maakten de witte arbeiders wijs dat het gevaar school in de nieuwe, zwarte concurrenten op de sociale ladder. Met succes. Terwijl de arbeiders elkaar bekampten om de kruimels, konden de witte machthebbers ongestoord doorgaan met iederéén uitbuiten.

Klara Boonstra ziet het patroon bij het debat over de verschillen tussen werknemers in vaste dienst en de huurlingen die zzp’ers worden genoemd. Terwijl die elkaar beloeren, zich verliezen in discussies over elkaar, elkaars arrangementen becommentariëren (‘Zelfstandigenaftrek!’ ‘Vakantiedagen en WW!’), gaat het grootkapitaal lopen met de winst: de bazen, de aandeelhouders. Of: de krantenuitgevers, want Boonstra sprak over de precaire positie van freelance journalisten en persfotografen. Zij hebben hun gemiddelde tarieven, gecorrigeerd voor inflatie, in de afgelopen vier jaar met 10 tot 20 procent zien dalen, terwijl de uitgevers winst boeken.

De arbeidsmarkt is kapot, dat is bekend. De verloedering heeft de overheid zelf in de hand gewerkt, door met een kerstboom aan regelingen vaste arbeid duur te maken en flexibele arbeid spotgoedkoop. Zo is een aanmodderende klasse ontstaan die als ‘ondernemer’ te boek staat, en die voor minimale tarieven – soms onder het minimumuurloon – maaltijden rondfietst, stukjes schrijft, musiceert in een orkest, zorg verleent, pakjes bezorgt. Zonder vangnetten, zonder pensioen. En zonder de onderhandelingsmacht die vaste werknemers met een cao wél hebben, want collectief onderhandelen als één eisende, kolkende massa schrijvers of pizzafietsers mag niet van de mededingingsautoriteiten. Dit omdat de Nederlandse overheid wetgeving die bedoeld is om de monopoliemacht van grote partijen in te tomen ook van toepassing verklaart op een hoboïst in een muziekgezelschap.

Dat we de arbeidsmarkt kunnen repareren, is ook bekend. Hoe, daarvoor gaf donderdag een commissie een eerste aanzet onder leiding van Hans Borstlap, doorgewinterd topambtenaar en dito voorzitter van allerhande commissies die oplossingen voor politieke problemen moeten aandragen.

Op 22 A4’tjes heeft Borstlap allemaal verstandige dingen opgeschreven. Dat we af moeten van de grote verschillen tussen mensen met en zonder contract. Door een collectief vangnet tegen inkomensverlies in te stellen voor álle werkenden, met dezelfde basisrechten en -plichten. Door het onderscheid tussen vaste en losse krachten te verleggen naar het onderscheid tussen zelfredzamen en mensen die niet kunnen opboksen tegen grote opdrachtgevers. Kortom, door met gezond verstand over de arbeidsmarkt na te denken, en geen pleisters op een slagaderlijke bloeding te plakken door in het pensioenakkoord een aparte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen te fietsen.

Echt moeilijk wordt het pas wanneer later dit jaar, na het eindadvies, de politiek besluiten moet nemen. Dan zal het gaan het zoals het altijd gaat: te weinig politieke moed, te veel halfbakken compromissen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden