Opinie

Te veel valse beloften in de publieke sector

Deze week is het tijd voor de algemene financiële beschouwingen. De Tweede Kamer buigt zich over de Rijksbegroting. Maar meer dan de helft van de uitgaven, zo'n 130 miljard euro, wordt gespendeerd door organisaties op afstand van de ministeries, zoals de SVB die verantwoordelijk is voor de persoonsgebonden budgetten (pgb's). Het is daarom goed om stil te staan bij de negatieve effecten die zulke organisaties hebben op de publieke sector.

Beeld anp

Arno Visser van de Algemene Rekenkamer merkte in mei op dat het parlement wel over de uitgaven praat, maar veel te weinig weet van wat er terechtkomt van zijn keuzes. Er is weinig zicht op het geld dat wordt uitgegeven door verzelfstandigde organisaties en we weten onvoldoende over de prestaties die de organisaties leveren. Dat is niet goed, zeker gezien de resultaten van het onderzoek waarop ik onlangs promoveerde: de grootse verwachtingen voor die zelfstandige organisaties blijven onvervuld.

Ten eerste: het verzelfstandigen van publieke diensten zou efficiëntiewinst moeten opleveren. Meer waar voor ons geld. Maar wat bleek: als we naar de jaarlijkse rankings kijken van bijvoorbeeld de Wereldbank, dan presteren landen waar veel is verzelfstandigd gemiddeld slechter dan landen waar weinig is verzelfstandigd. Zelfs als wordt gecorrigeerd voor zaken als totale uitgaven en regeldruk blijft dat negatieve effect zichtbaar.

Twee: dienstverlening 'dicht bij de burger' zou burgers beter tevreden stellen. Ik heb in circa twintig Europese landen gekeken naar hoe tevreden burgers waren met de dienstverlening, en of het uitmaakte of die dicht bij de burger, dus verzelfstandigd, werd uitgevoerd. Maar voor die claim is geen bewijs gevonden. Burgers merken geen verschil.

Behalve in één geval: als het fout gaat. Als diensten zijn verzelfstandigd kunnen politici de nieuwe organisatie als zondebok gebruiken voor slechte prestaties. Denk aan de problemen met de pgb's. Staatssecretaris Klijnsma ontsloeg de directeur van de SVB na problemen, de bewindslieden konden aanblijven.

Drie: betere verantwoording. Met behulp van audits, sancties en beloningen zouden verantwoordingsrelaties worden vernieuwd. Maar de nieuwe arrangementen zijn maar mondjesmaat geïmplementeerd, vooral in Nederland.

De laatste verwachting is de personeelstevredenheid. Wat gebeurt daarmee? In de organisaties die ik heb bestudeerd was sprake van een duidelijke afname van tevredenheid na de verzelfstandiging. En bij een organisatie die werd teruggehaald naar het ministerie werd het personeel juist tevredener.

Ik bepleit niet dat alle taken terug moeten naar de ministeries. Wel is het zinvol om goed na te denken over een betere inrichting van de publieke sector, opdat grootse verwachtingen wel kunnen worden bewaarheid. De huidige vorm is immers aantoonbaar gebaseerd op valse verwachtingen en beloftes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden