VERSLAGGEVERSCOLUMNMargriet Oostveen in Amsterdam

Tasha Arlova negeerde Loekasjenko – nu protesteert ze vanuit Nederland

Je kunt dus meer dan vijfentwintig jaar om een dictator heen leven, zegt Tasha Arlova uit Belarus.

We praten bij haar thuis in Amsterdam, waar Tasha (31) sinds drie jaar fotografie studeert aan de Gerrit Rietveld Academie. De mede door haar georganiseerde tentoonstelling Belarus Art of Resistance in Arti et Amicitiae moest voortijdig dicht door de verscherpte corona-maatregelen. Een dag na ons gesprek zal Tasha in de Balie de jaarlijkse Vrijheidslezing uitspreken, maar haar medespreekster is als wij praten net gearresteerd: journalist Nasta Zakharevich, die zou bijdragen via een videoverbinding vanuit Minsk. Toen ze verslag deed van een nieuwe betoging hebben de ordetroepen van president Loekasjenko haar tot in een bloemenwinkel achtervolgd en opgepakt. Een paar dagen later zal ze tot vijftien dagen cel worden veroordeeld, het is al de tweede keer.

Vlak voordat Tasha Arlova alsnog in De Balie gaat beginnen, wint Joe Biden de Amerikaanse presidentsverkiezingen en gaat het elders nergens anders meer over. Zo zijn er steeds weer belangrijker zaken dan het schrikbewind van de Belarussische president. Tasha begrijpt dat: ze negeerde hem jarenlang net zo.

Dit weekend zijn in Belarus weer meer dan vijfhonderd demonstranten opgepakt, zoals iedere week bij de massale protesten met grof geweld (volg dit via @voicesbelarus op Instagram of twitter). Thuis in de stad Vitebsk is Tasha’s moeder een kalme accountant en heeft haar vader een glasbedrijf. En werd nooit over politiek gesproken. Tasha speelde op haar zestiende in een vrouwenrockband genaamd Lindgren, naar Astrid, maar ook binnen haar vriendengroep was politiek geen issue. Zij hadden ‘gewoon’ lang geen last van Loekasjenko: ‘Wij vonden hem oud en stom, maar geen dictator.’

Haar internetgeneratie, zoals zij het noemt, vond lange tijd dat goede mensen maar beter niet aan politiek deden. De oppositie in Belarus was ‘een tikje nationalistisch’ dus gewoon niet cool. ‘Achteraf denk je: zo begint de onverschilligheid.’

Tasha Arlova.

Tasha Arlova ging dus braaf economie en handel studeren in St. Petersburg (’totaal de verkeerde keuze’). Toen ze na haar afstuderen naar Belarus terugkeerde, begon ze reportages te fotograferen. Een jaar later werd ze aangenomen op de Rietveld Academie.

Naar Amsterdam. Waar mensen opeens botweg vroegen hoe dat nou was, ‘het leven onder de laatste dictator’. Tasha vond die vraag aanmatigend. Loekasjenko mocht in 2017 dan al drieëntwintig jaar aan de macht zijn: Tasha vond haar landgenoten net zo modern als Nederlanders. Ze konden toch overal heen reizen? En ze hadden internet!

Pas in Nederland ontdekte ze, zegt Tasha, dat er mensen in Belarus verdwenen. Zoals politici uit de oppositie, Yury Zakharenko, Viktar Hanchar, in 1999 ontvoerd en nooit meer teruggezien. ‘Dat stond ook niet in onze geschiedenisboeken, hè.’ Toen kwam ook de schaamte.

In Nederland maakte ze een fotocollage getiteld Rituals, waar steeds een vrouw op nogal assertieve wijze een Belarussisch overheidsgebouw staat schoon te poetsen. In Belarus weten ze dan meteen wat je bedoelt. Tasha werd uitgenodigd voor een expositie in september. Maar daar kwam een volksopstand tussen, die vleugels kreeg door het virus, en toen losbarstte na de verkiezingen.

Fragment uit Tasha’s collage Rituals.

Het virus: via internet zagen ze echt wel hoe serieus het was en hoe Loekasjenko dat gevaar negeerde. Loekasjenko zei dat wie aan corona stierf, dat aan zichzelf te danken had. Mensen begonnen zich te organiseren, kochten mondmaskers en beschermende kleding in voor ziekenhuizen.

Dáárdoor, zegt Tasha, waren er bij de verkiezingen van deze zomer opeens drie oppositieleden om uit te kiezen – tot Loekasjenko deed alsof ze niet hadden bestaan en de opstand uitbrak.

Tasha was in augustus in Minsk, doodsbang toen het internet er dagenlang werd platgelegd. Maar de foto’s die ze verzamelde voor tentoonstelling en Vrijheidslezing tonen niet de gruwelijke arrestaties en de martelingen, zij laat de opstand zien als de prachtige, machtige happening die het ook is. Haalde Loekasjenko een galerie met volgens hem kwestieuze kunst leeg? Dan kwam daar een performance. Moesten ze versleuteld communiceren via Telegram? Dan wel met leuke plaatjes die de oude dictator dik voor schut zetten. Die vrolijke witte bandjes om hun pols? Ze dragen er voor ieder alternatief voor Loekasjenko één.

Belarussische protestfoto verspreid via Instagram (let op de vinger).

Met haar ouders praat ze op het moment maar even niet, ze heeft hun nog niet durven vertellen wat ze hier nu doet. Hier valt ze even stil.

Maar kijk naar Polen, lacht Tasha Arlova dan weer, daar demonstreren ze nu naar Belarussisch voorbeeld! ‘We lijken onderhand wel een soort democratische startup’!

Typisch internetgeneratie. Maar nu menens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden