Taqiyya is weer helemaal terug

Islamitische geleerden roepen op tot takiyya (veinzen). Kunnen we moslims nog wel wel vertrouwen, of doen ze allemaal aan takiyya?

Maartje Bakker laat Maurits Berger, hoogleraar islam in het hedendaagse Westen, beweren dat de omschrijving van het begrip takiyya in het boek van PVV-Kamerlid Martin Bosma, aperte onzin is (Binnenland, 30 oktober).

Volgens Berger is takiyya een begrip uit de Middeleeuwen, wat correct is. Verder beweert hij dat het onzin is dit leerstuk van vroeger op de hedendaagse moslims te plakken. Bovendien beweert hij dat de uitleg van Bosma gebaseerd is op de sjiitische zienswijze, terwijl de soennieten een andere uitleg zouden hanteren.

Islamgeleerden
Het begrip takiyya wortelt in het begrip taysir. Een conferentie van Arabische islamgeleerden, deze zomer georganiseerd door de Egyptische al-Azhar universiteit, behandelde het begrip takiyya met het doel om de moslims in Europa en Amerika een handreiking te geven om barrières bij het integratieproces vanuit het islamitische geloof op een aanvaardbare en correcte wijze te omzeilen.

Een der deelnemers, sjeik Yusuf al-Qaradawi, besteedde er deze zomer een gehele uitzending aan van de wekelijkse populaire Arabische tv-show al-Sharia wa al-Haya (De Wetten en het dagelijks Leven) van Al Jazeera. Al-Qaradawi is een vooraanstaande en gezaghebbende soennitische islamgeleerde en geldt over het algemeen als gematigd, ook al legitimeert hij zelfmoordaanslagen tegen Israël en het doden van afvalligen.

Al-Qaradawi legde uit dat de islam, overeenkomstig ‘fiqh al-taysir’ (de jurisprudentie omtrent de weg van de minste weerstand), de moslims dispensatie biedt waar dat ook maar nodig is. Hij benadrukte dat niemand minder dan Mohammed zelf pleitte voor het kiezen van de gemakkelijke weg en noemde daarvan een aantal voorbeelden.

Waarschuwing
Hij waarschuwde wel dat ‘taysir’ alleen gebruikt kan worden indien de wisselvalligheden van het dagelijks leven dat nodig maken. Met andere woorden, moslims moeten niet actief de gemakkelijke weg zoeken. Alleen als oncontroleerbare omstandigheden moeilijkheden in de weg leggen, is de moslim vrij om de gemakkelijke weg te kiezen.

In verband met zijn oproep aan in het Westen levende moslims om meer te liberaliseren, maakte hij een veelzeggende opmerking: ‘taysir is vooral nodig in dit tijdperk, in het bijzonder voor die moslimminderheden, die in Europa en Amerika wonen.’

Deze oproep is niet bedoeld om de opvattingen van de islam te liberaliseren. Al-Qaradawi wees er uitdrukkelijk op dat het leven overeenkomstig de vijf zuilen die het islamitische geloof kent, zonder uitzondering en volledig nagestreefd moet worden. Taysir biedt slechts de mogelijkheid tot een tijdelijke dispensatie indien de omstandigheden van het dagelijkse leven voor de gelovige moslim problematisch zijn.

Tariq Ramadan
De met Al-Qaradawi nauw verbonden en in Nederland bekende Tariq Ramadan geeft een goed voorbeeld van taysir in een gesprek met de publicist Ian Buruma, weergegeven in de New York Times van 4 februari 2007. Ramadan beveelt een moratorium (een tijdelijk stopzetten) van de doodstraf door steniging ingeval van overspel aan. Dit is taysir in de praktijk. Het stenigen van een mens zou voor de in het Westen levende moslim onherroepelijk tenminste een langdurige gevangenisstraf betekenen. Daarom kan het gebod daartoe buiten werking gesteld worden tot de omstandigheden meer opportuun worden. En die dag zal volgens hem zeker aanbreken.

Taysir is niet bedoeld om de islam te liberaliseren, maar veroorlooft de moslim een door hem niet serieus te nemen aanpassing aan de dagelijkse levensomstandigheden.
Al-Qaradawi maakte overduidelijk dat de toepassing van taysir niet betekent dat afstand wordt genomen van de sharia; ze zet de sharia slechts in de wacht tot de omstandigheden beter worden.

Martin Bosma
In dit licht bezien slaat Martin Bosma in zijn boek de plank dus niet mis en moet Maurits Berger worden aangeraden zijn kennis te actualiseren of aan te vullen.

Er blijft een dilemma met moslims die, op welke manier ook, onder invloed staan van Al Qaradawi of Ramadan. Het is onmogelijk aan te tonen of deze islamitische medeburgers voor de toepassing van de taysir-doctrine hebben gekozen of oprecht onze seculiere staat en maatschappij aanvaarden zonder een verborgen tweede (politieke) agenda. Ik beschouw de islam als een politieke ideologie.

Zeker de niet hoog opgeleide moslim heeft waarschijnlijk nooit van takiyya gehoord. Het zou dan ook niet netjes zijn alle moslims zomaar verdacht te maken. Maar dat laat onverlet dat het, zeker waar het functionarissen in overheidsdienst betreft of moslims in (politieke) topposities, verstandig is rekening te houden met takiyya. De emoties in dit dossier laaien naar mijn smaak te hoog op en daar moeten we vanaf. Ik hecht meer aan feiten dan aan emoties. Maar soms zijn die feiten onaangenaam zijn. En takiyya is een feit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden