ColumnCasper Albers

Talkshowcircus over corona doet denken aan de hype rondom Octopus Paul

Casper Albers artikel columnBeeld .

De talkshowaandacht voor RIVM-critici Maurice de Hond en Willem Engel doet mij denken aan de hype rondom Octopus Paul tien jaar geleden. Laat ik mezelf nader verklaren. Octopus Paul was destijds een van de sterspelers van de WK voetbal – naast Sneijder en Robben. Dit dier wist namelijk bij alle zeven wedstrijden van het Duitse elftal en bij de finale de winnaar juist te voorspellen. Dit was een opvallende prestatie en daarom is Paul de beroemdste octopus sinds Okkie uit de Snorkels.

Octopus Paul, bijgenaamd het octopusorakel, kiest voor de mossel in de pot met de Spaanse vlag en voorspelt zo de overwinning van Spanje op Duitsland.Beeld REUTERS

Wat er destijds niet bij verteld werd: Paul werd ook al voor EURO2008 ingezet. Toen had hij vier van de zes wedstrijden goed: niet echt opvallend. Achteraf selectief winkelen in je uitspraken en alleen de juist gebleken uitspraken onder de aandacht brengen is makkelijk: Trump gaat winnen in november! Biden gaat winnen in november! Over een half jaar kan ik in mijn column zetten dat ik de winnaar al in juli juist had voorspeld.

Toch is dit een veelgebruikte strategie van een aantal deelnemers aan het coronadebat. Door zich niet gehouden te voelen aan de methodologisch-wetenschappelijke spelregels eisen ze een autoriteit in het debat op die hen niet toekomt.

Een andere strategie is om, naast een paar discutabele uitspraken ook een flink aantal open deuren in te trappen, zoals ‘besmetting vindt met name plaats op plekken waar mensen bij elkaar komen’. Als je maar genoeg voor de hand liggende zaken noemt, kun je vervolgens claimen dat nagenoeg 100% van je uitspraken kloppen en daarmee de illusie wekken dat je betrouwbaar bent.

En die betrouwbaarheid kun je vergroten door de ander als onbetrouwbaar af te schilderen. De tweet uit januari waarin het RIVM stelde dat, met de kennis van toen, de ziekte niet erg besmettelijk lijkt, is de afgelopen weken honderden keren gedeeld als ‘bewijs’ dat het RIVM het fout had. Eind juni beweerde Maurice de Hond dat een drukbezochte voetbalwedstrijd in Belgrado niet tot nieuwe besmettingen leidde, terwijl een week eerder al bekend was dat dit wel zo was.

Het circus wordt compleet als serieus ogende media met open ogen in de val van de false balance vallen. Zowel bij BNR als op Op1 werden debatten georganiseerd tussen een prominente viroloog enerzijds en een boze blogger anderzijds.

Vanzelfsprekend moet de discussie niet alleen gevoerd worden door wetenschappers. Sterker nog, wetenschap kan niet bestaan zonder kritiek. Het doel van de wetenschapper is falsificatie, argumenten vinden die haar of zijn theorie onderuit halen. Het maakt daarbij niet uit of die argumenten door een wetenschapper of een ander worden aangedragen, zolang het maar valide, wetenschappelijke argumenten zijn. En daar gaat het mis bij De Hond, Willem Engel en andere zelfverklaarde experts.

Aan het begin van de coronacrisis zaten we in totale onzekerheid. Inmiddels weten we veel meer, vooral door te kijken naar andere landen. Voor het echte gezicht van viruswaanzin: in de VS worden coronamaatregelen als een linkse hobby geframed. Het gevolg: de tweede golf is begonnen nog voor de eerste is afgelopen, en dan met name in staten met een republikeinse gouverneur.

Naar een octopus luisteren bij een voetbalwedstrijd is onschuldig vermaak. Viruswaanzin op een platform hijsen is dodelijk.

Casper Albers is hoogleraar statistiek aan de RUG

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden