LEZERSBRIEVENZaterdag 4 juli

Taal ontstaat niet in een woordenboek, maar in gezamenlijk gebruik

De ingezonden lezersbrieven van zaterdag 4 juli.

Demonstratie tegen racisme en politiegeweld in het Nijmeegse Goffertpark.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Brief van de dag: Onze taal bouwt mee aan onze beleving 

Mooie column van Max Pam over Wittgenstein en het racismedebat. De centrale vraag: kunt u zich inleven in wat de ­ander meemaakt? Kan ik, blanke man, weten hoe het is om een donkere vrouw te zijn in Nederland? De filosofie stelt op dat punt heftige vragen. Wat kan ik weten van jouw gevoel? Kan empathie?

Pam gebruikt Wittgenstein om die vraag te stellen, maar vergeet zijn antwoord. Het is juist Wittgenstein die een brug weet te slaan, een talige brug. Onze taal bouwt mee aan onze gevoelens.

Wittgenstein hamert erop dat het woord ‘pijn’ geen verslag is van een gevoel, maar deel van de gedeelde ervaring ‘pijn’. Je moet een kind leren welke pijn reden is tot krijsen en welk pijntje je met een ‘au’ kunt afdoen. Met het leren van die taal verandert de hele ervaring. Wittgenstein vervolgt: ‘Als je woorden als ‘twijfelend’, ‘kinderachtig’ of ‘bot’ niet kent, kun je gezichtsuitdrukkingen niet begrijpen zoals wij dat kunnen.’ Sterker nog, zonder die woorden zou je anders voelen.

Als ik 25 jaar terug een donker geschminkte grappenmaker zag, dan dacht ik ‘Zwarte Piet’, direct gevolgd door het woordenpaar ‘heerlijk avondje’. Als een Amerikaan hetzelfde zag, dacht hij ‘blackface’, direct gekoppeld aan ‘slavernij’ en ‘racisme’. We spraken elkaars taal niet. Het was een tijd waarin je zeker discrimineerde als je ‘zwarte’ zei en niets kwaads in de zin had als je het woord ‘neger’ gebruikte. Onze taal verandert en ook ons gevoel. Onze taal bouwt mee aan onze beleving. Taal ontstaat niet in een woordenboek, maar in gezamenlijk gebruik. Mede door jullie, mijn taalgenoten, voel ik nu iets anders bij de woorden ‘Zwarte Piet’.

Taal veranderen we samen. Een regenboog aan persoonlijkheden die samen bouwen én begrijpen. Als we elkaars woorden proberen te vatten en te voelen, dan kunnen we wel degelijk ervaringen delen. Empathie kan.

Albert Mark van Leeuwendocent filosofie, Lexmond

Hokjes

Wielrenners worden weer eens neer­gezet als doldrieste dwazen, die niets en niemand ontziend over Gods wegen voortsnellen. Alsof deze fietsers een soort zijn, net als hondenbezitters en wandelaars.

Laat ik nu in alle drie de rollen passen. Iedereen die er anders dan gangbaar uitziet, gedraagt zich blijkbaar afwijkend en wordt door een zich beschaafd en tolerant noemend volksdeel met afschuw bejegend. Mensen in hokjes plaatsen is helaas een veel toegepaste manier van denken. De laatste weken is er terecht protest tegen deze diepgewortelde ­gewoonte. Iets met Black Lives Matter? Daar is gelukkig veel sympathie voor.

Vermoedelijk stuiten we telkens op een vorm van evolutionair denken over een snel naderende (grote) groep. In de oertijd kwam zo’n groep doorgaans niet veel goeds brengen. Dat verklaart de angst wellicht, alsmede het vertekende beeld in onze moderne tijd.

Wielrenners beleven veel plezier aan hun hobby. Bewegen is bovendien gezond. En zoals altijd en overal verpest een kleine minderheid de lol van iedereen. Wielrenners zijn eigenlijk net hondenbezitters, wandelaars of vinger­wijzende beschaafde mensen. Interessant voer voor sociologen.

Loet SpaanstraBergen

Etnisch geprofileerd

Roelof Heyser uit Almere voelt zich als witte man etnisch geprofileerd, nu gevraagd wordt namens Nederland excuses voor het slavernij­verleden aan te bieden. Dit vindt hij niet terecht, gezien zijn goede werken in de Bijlmer en het vluchtelingenwerk. Laat dit nu net het gevoel zijn dat veel gekleurde landgenoten hebben, die op eerzame en verantwoorde wijze hun rol in de Nederlandse samenleving vertolken.

Jacob van der BurgHeerenveen

Racisme

Oud-profvoetballer Wesley Sneijder kan zich niet voorstellen dat er nog steeds racisme is in Nederland. Je zou je bijna afvragen of Wesley weleens in een voetbalstadion is geweest.

Hans AkkermanHaarlem

Verschillen

Toen ik vier jaar oud was, stond ik aan de hand van mijn moeder in de rij bij de gaarkeuken voor een bord schillensoep. Op mijn vijftiende moest ik van school om de kosten te drukken, ik ging naar kantoor en deed de avondschool op eigen kosten. Op mijn achttiende het leger in. Onmogelijk een huis te krijgen zonder de steun van de werkgever. Daarna 45 jaar geleerd en gewerkt, waardoor ik een goed pensioen opbouwde. Zuinig geleefd, nooit geld gehad voor een eigen woning. Op mijn 63ste gepensioneerd. Nooit andere subsidie gehad dan AOW.

Tot op de dag van vandaag betaal ik ieder jaar belasting. Kan nog steeds mijn eigen broek ophouden. Wel kreeg ik de ­afgelopen tien jaar geen verhoging van pensioen, hoewel dat waardevast zou zijn. Ik doe vrijwilligerswerk voor het gemeentearchief in Amsterdam.

Ik wens niet te worden weggezet als afgeschreven. Natuurlijk kun je de maatschappij verdelen in leeftijden en die tegen elkaar uitspelen, zoals dat ook kan met afkomst en helaas veelvuldig wordt gedaan. Houd ermee op. Iedereen heeft zijn eigen bijdrage aan de maatschappij. Benoem deze verschillen niet meer in uw krant. Het stigmatiseert, met alle gevolgen van dien. Het geeft populisten de ruimte, leidt tot maatschappelijk ongenoegen en onvrede.

Chris SchroderUithoorn

Langzitters

Minister Ollongren is aan de hand van het rapport van de commissie-Remkes weer gaan knutselen aan het Nederlandse kiesstelsel. Een onderwerp dat daarbij steeds gemeden wordt, is de zittingsduur van de ­gekozenen. We spreken schande over de Russische president die zich niet laat wegsturen, maar ook in Nederland mag je steeds opnieuw op de kieslijst terugkeren. In alle bestuurslagen komen we volksvertegenwoordigers tegen die er al zaten toen Boris Jeltsin nog president van Rusland was.

Vooral in gemeenteraden is de gemiddelde leeftijd mede daardoor erg hoog. Een maximum van twaalf jaar is echt wel genoeg. De langzitters leggen een klamme deken over de politiek. Verplichte vernieuwing dwingt partijen op zoek te gaan naar nieuw talent. Wordt dat niet gevonden, dan doet de partij niet mee aan de verkiezingen en krijgen anderen de kans om vier jaar mee te ­beslissen. Wel zo verfrissend.

Hans MeijerAlkmaar

Geheugen

Nadat het volk anders had gesproken dan gewenst, schafte minister Ollongren kort na haar aantreden het referendum af; het was een van haar eerste beleids­daden. Onlangs negeerde ze tot driemaal toe de wens van de Eerste Kamer om de huren te bevriezen, kreeg een motie van afkeuring aan haar broek en bleef gewoon lekker op het pluche zitten. En nu de verkiezingsstrijd begint, hangt diezelfde minister ineens de grote democraat uit met een voorstel tot wijziging van de kieswet. Hoe geloofwaardig is dat en hoe kort van geheugen denkt Ollongren dat de kiezer is?

Ron van den BergMonnickendam

Bouwen

Naar aanleiding van de oproep van ­Jurgen Nobel en Onno Hoes om ruimte te bieden om te bouwen, heb ik een suggestie voor een prima bouwlocatie. In Rotterdam ligt een vakantievluchtenvliegveld dat – zeker in verhouding tot het geringe ­aantal passagiers – veel overlast veroorzaakt voor tienduizenden omwonenden.

Aangezien Schiphol het nog vele jaren minder druk zal hebben, kunnen die paar duizend Rotterdamse Transavia­-gebruikers makkelijk daar ­opstappen (22 minuten met de trein) en kan Rotterdam Airport dicht. Dan komt er een dicht bij de stad gelegen bouw­locatie van enkele vierkante kilometers vrij en kan er ook in de aanvliegroutes weer volop gebouwd worden. Saldo: minstens tienduizend woningen erbij en een gezondere leefomgeving.

John KrijgsmanRotterdam

Koeiendieet

Minister Carola Schouten wil de koeien op dieet zetten. Dat geeft minder stikstof uit urine en mest, zo redeneert ze.

Als nou eens niet de koeien, maar wij mensen op dieet gaan en veel minder of helemaal geen vlees meer eten, dan zal dat nóg minder stikstof geven. De lucht wordt schoner en wij allemaal een stuk gezonder. En de vegetarische keuken zal voor velen een openbaring zijn.

Ruud BaarsZaandam

CDA

Met een beetje pech en een eenzijdige journalistieke benadering lijkt de lijsttrekkersverkiezing bij het CDA slechts te gaan over de vraag of de kandidaten al dan niet met Forum voor Democratie in zee willen. Gelet op het aantal ­zetels van het CDA in de Tweede Kamer, 21 in 2010, 13 in 2012 en 19 nu, is het de vraag of er voor die partij wel zoveel te kiezen valt.

De tijd dat het CDA op arrogante wijze zelf bepaalde of het over rechts of links ging regeren ligt voorgoed achter ons. Maar kennelijk heeft noch het CDA, noch de journalistiek in de gaten dat de bordjes in het versplinterde ­politieke landschap inmiddels zijn ­verhangen. En dat het niet meer aan het CDA is om op het politieke schoolplein te bepalen wie mag meespelen en wie niet.

Dat ligt inmiddels ver buiten het machtsbereik van het CDA, maar dat is kennelijk nog niet tot iedereen door­gedrongen. Ook niet tot het CDA zelf.

Bert SchrieverDen Haag

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden