CommentaarSyri

SyRI heeft slechts bijgedragen aan het wantrouwen tussen overheid en burger

De dure les van SyRI: algoritmes houden op neutraal te zijn als er beleidsdoelen mee zijn verbonden.

Advocaat Anton Ekker staat de pers te woord na afloop van de uitspraak in zaak tegen Systeem Risico Indicatie (SyRI). Het SyRI is een database waarin gemeenten allerlei gegevens van burgers aan elkaar kunnen koppelen. Beeld ANP

Natuurlijk is Systeem Risico Indicatie (SyRI) ooit opgezet met de beste bedoelingen: de opsporing en bestrijding van fraude met toeslagen en uitkeringen. Die fraude ondermijnt immers de solidariteitsgedachte waarop het stelsel van sociale zekerheid stoelt. Toch oordeelde de Haagse rechtbank woensdag dat dit hoge maatschappelijk doel niet de inbreuk rechtvaardigt die SyRI maakt op de privacy van burgers – die op basis van een risicoprofiel worden gescreend.

In SyRI is het wiskundige principe van de zelfversterkende feedbackloops zichtbaar: mensen met een bepaald sociaal profiel worden vaker gecontroleerd, als gevolg waarvan relatief kleine verschillen met andere bevolkingsgroepen – in dit verband met betrekking tot fraudegevoeligheid – worden uitvergroot. De toeslagenaffaire bij de Belastingdienst is mogelijk het gevolg geweest van een vergelijkbare werkwijze. Met dit verschil dat de Belastingdienst metterdaad is overgegaan tot de terugvordering van toeslagen (ten onrechte, zoals later bleek), terwijl SyRI zelfs geen verdenking van fraude aan het licht heeft gebracht.

Toch heeft SyRI sociale schade aangericht. Het heeft bijgedragen aan het wantrouwen tussen overheid en burger. Het heeft de argwaan gevoed van burgers die menen dat de overheid met meerdere maten meet, en dat de ene burger meer gelijk is dan de andere. En van proportionaliteit tussen de ingezette opsporingsmiddelen en het resultaat – getraceerde fraude – was al helemaal geen sprake. Dit zou het voor de overheid makkelijker moeten maken om het verbod van SyRI door de Haagse rechtbank te aanvaarden: het heeft ook niet aan de eigen doelstellingen voldaan.

Van het vonnis gaat een aansporing uit voor de overheid om behoedzaam te zijn met de blootstelling van de burgers aan algoritmes. Die houden op neutraal of ‘sociaal blind’ te zijn zodra er beleidsdoelen – hoe eerbaar ook – mee worden verbonden. Er is nog een Wet Gegevensverwerking in de maak die verder gaat dan SyRI: de uitwisseling van gegevens over burgers tussen overheden en private instellingen, zoals banken. Uit die wet zou moeten blijken of het leergeld van de toeslagenaffaire en het rechterlijk verbod van SyRIis betaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden