OPINIEVluchtelingencrisis

‘Structurele oplossingen’ als excuus voor de vluchtelingencrisis

Als het de politiek echt ernst is met ‘structurele oplossingen’, laat ze dan beginnen met het inlossen van gemaakte beloftes om vervolgens de schandvlek van de Griekse eilanden weg te poetsen, betoogt Leo Lucassen, directeur van het Internationaal instituut voor Sociale Geschiedenis.

Een meisje met een mondkapje in het Griekse vluchtelingenkamp Moria.Beeld Reuters

‘Wie de beelden van de Griekse eilanden ziet, kan niet anders dan geraakt zijn, zeker als het om kinderen gaat’, zo tekende de Telegraaf vorige week zaterdag op uit de mond van Bente Becker, woordvoerder migratie van de VVD in de Tweede Kamer. 

Om erop te laten volgen dat dit natuurlijk niet betekent dat Nederland mee zou doen aan het Europese initiatief om een aantal kinderen naar Nederland te laten komen. Op zich hoeft deze uitspraak niet te verbazen. Ze is in lijn met het standpunt dat de VVD al sinds de ‘Vluchtelingencrisis’ in 2015 inneemt. Becker volgt bovendien haar eigen staatssecretaris Broekers-Knol die op 11 maart liet weten dat Nederland zich zou beperken tot het sturen van experts, juridische bijstand en dekens. Kinderen hier naar toe laten komen, daar kon geen sprake van zijn, want dat was ‘geen structurele oplossing’

Economische belangen

Nu zal dat laatste niemand ontkennen. Structurele oplossingen voor het voorkomen dan mensen moeten vluchten zijn er immers sinds augustus 1956, het jaar dat het Vluchtelingenverdrag in Nederland in werking trad, nooit gezocht. Als dat het criterium is voor het wel of niet opvangen van vluchtelingen, dan kan het verdrag subiet de prullenbak in. Bovendien heb ik de VVD, en veel andere politieke partijen nooit kunnen betrappen op de wens de grondoorzaken echt aan te pakken. Dat zou namelijk allerlei geopolitieke en economische gevolgen hebben. 

Zo komen al sinds de jaren negentig verreweg de meeste asielzoekers uit regio’s waar  westerse landen (NAVO-partner Amerika voorop) voor miljarden wapens aan  leveren, dictatoriale regimes steunen en hebben gesteund, en oorlogen zijn begonnen, met die in Irak en Afghanistan als meest in het oog springend. 

Met alle ontwrichtende gevolgen van dien. Daar kun je van alles van vinden, maar het is moeilijk vol te houden dat deze interventies en economische belangen een structurele oplossing van het immense vluchtelingenprobleem in deze regio, en voor de Hoorn van Afrika geldt hetzelfde, dichterbij hebben gebracht.

Pech

Maar ook als we ons concentreren op wat Nederland als lid van de Europese Unie kan doen om iets aan het puntje van de vluchtelingenijsberg te doen, dan is de term ‘structurele oplossing’ niet de eerste term die naar boven komt. Want hoewel zo’n 85 procent van de vluchtelingen al jaren in de regio (Turkije, Libanon) zelf wordt opgevangen, in lijn met de VVD-mantra, weigert Nederland om zich in te zetten voor een echte Europese oplossing en is solidariteit met lidstaten als Griekenland en Italië ver te zoeken. Kenmerkend is de uitspraak van Minister-president Rutte in februari 2011 bij Pauw en Witteman dat Italië gewoon ‘pech had met zijn geografisch ligging’.   

Het veel bekritiseerde ‘Dublin Principe’ uit 1990 dat bepaalt dat asielzoekers hun aanvraag moeten doen in het eerste EU-land waar zij binnenkomen, is nog steeds niet vervangen door een uitgangspunt dat zorgt voor een eerlijke verdeling van vluchtelingen over Europa. Het gevolg is dat er al sinds 2015 tienduizenden vluchtelingen inderdaad in ‘erbarmelijke omstandigheden’, om Bente Becker te citeren, op de Griekse eilanden vastzitten, want daar zetten zij nu eenmaal hun eerste voet op Europese bodem. Dat een van de armste lidstaten dit helemaal niet aankan en asielprocedures een farce zijn, daaraan wordt gemakshalve voorbij gegaan.

Jaren touwtrekken

Nederland heeft zich meerdere malen gecommitteerd aan incidentele oplossingen, de bekende druppels op een gloeiende plaat. Zo beloofde het in 2015, in het kader van een initiatief van de Europese Unie, om 6.000 vluchtelingen op te nemen uit Griekenland en Italië. 

Maar ook dat bleek een brug te ver. Hooguit de helft heeft na jaren touwtrekken Nederlandse bodem bereikt. Kortom, als het de VVD (en andere partijen) echt ernst is met structurele oplossingen, laat ze dan eerst eens beginnen met het inlossen van gemaakte beloftes om vervolgens binnen de EU serieuze initiatieven te nemen om de schandvlek van de Griekse eilanden weg te poetsen. 

In dit verband is het goed om te bedenken dat er met het ‘structurele oplossingen’-uitgangspunt in de jaren dertig geen enkele joodse vluchteling zou zijn toegelaten. Daarvoor hadden we immers het nazi-regime ten val moeten brengen. Bang voor de machtige buurman deed Nederland vanaf 1938 precies het tegenovergestelde en sloot het de deur. De verschrikkelijk afloop, die toen vrijwel niemand kon bevroeden, vormde een van redenen om in 1951 het Vluchtelingenverdrag in het leven te roepen.

Leo Lucassen is directeur van het Internationaal instituut voor Sociale Geschiedenis en hoogleraar aan de Universiteit Leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden