Debat overKlimaatverandering

Strijd tegen klimaatcrisis had zin toen die nog te winnen was

De klimaatcatastrofe komt eraan. En we moeten toegeven dat we die niet meer kunnen voorkomen, meent schrijver Jonathan Franzen in een essay.

Uitgebrande auto's op 6 januari in het Australische Mogo Village.Beeld AFP

In de eerste week van 2020 presenteerde een groep van zeventien wetenschappers van Wageningen Universiteit een kaart van Nederland in 2120. Nederland heeft volgens het Wageningse scenario over 100 jaar meer bos, bredere rivieren, de helft minder landbouwgrond en grote groenbuffers.

‘Wij willen een positief en aantrekkelijk perspectief neerzetten’, zei programmaleider Tim van Hattum bij de presentatie. Maar er bestaan ook scenario’s die ervan uitgaan dat Nederland rond 2120 goeddeels is opgeslokt door de zee. Is de klimaatverandering bij te sturen, zoals een auto die een hoek omslaat?

Volgens de Amerikaanse auteur Jonathan Franzen is er geen houden meer aan. De wereld heeft geen dashboard met een magische knop om de klimaatcatastrofe te vermijden. Het wetenschappelijke bewijs voor de destructieve gevolgen staat al dertig jaar vast, maar we hebben sindsdien ‘geen enkele progressie geboekt’, schrijft Franzen in een essay in The New Yorker. ‘In 1988 was het nog mogelijk de mouwen op te stropen en klimaatverandering te bestrijden. Alleen als alle aanbevelingen van het IPCC-rapport (Intergovernmental Panel on Climate Change, red.) volledig worden opgevolgd en de temperatuur op aarde met maximaal twee graden stijgt, is de klimaatramp volgens wetenschappers theoretisch nog afwendbaar.’

Eén orkaan minder

Franzen legt met zijn essay de nadruk op het woord ‘theoretisch’. We moeten volgens hem de realiteit onder ogen zien. Hij voorspelt dat het leven op aarde wordt bedreigd en voorziet massale mislukkingen van oogsten, branden, overstromingen en honderden miljoenen mensen die huis en haard ontvluchten, omdat gebieden onbewoonbaar worden. De schrijver vraagt zich af ‘wat er zou gebeuren als we in plaats van de realiteit te ontkennen, onszelf de waarheid vertellen’. We moeten accepteren dat er rampspoed aankomt, en ‘overdenken wat het betekent om hoop te houden’.

Want ondanks die onafwendbare ramp moeten we er alles aan doen om klimaatverandering in te perken, aldus Franzen. ‘Als collectieve actie resulteert in slechts één verwoestende orkaan minder, in een paar extra jaren van relatieve stabiliteit, is het de moeite waard.’

Hij voegt eraan toe dat het beperken van klimaatverandering zelfs nut heeft als het geen effect sorteert. ‘Ik kan de planeet respecteren en zorgen voor de mensen met wie ik haar deel, zonder te geloven dat zij me zal redden.’

Die kans op redding is waarschijnlijk verkeken, schreven ook zeven vooraanstaande wetenschappers onlangs in Nature. ‘De tijd die resteert om een omwenteling te realiseren, is zo goed als nul.’ We hebben volgens hen de controle verloren over het afwenden van een klimaatcatastrofe. ‘De stabiliteit en veerkracht van onze planeet is in gevaar. Internationale actie en niet alleen woorden moet dit weerspiegelen.’

Die ‘naderende catastrofe’ verhoogt volgens Franzen ‘de urgentie van bijna elke wereldverbeterende actie’. Immers: ‘In tijden van toenemende chaos zoeken mensen bescherming in tribalisme en gewapende macht in plaats van in de rechtsstaat. Onze beste verdediging tegen deze dystopie is het handhaven van functionerende democratieën, rechtsstelsels en gemeenschappen.’

Klimaatactie

Daaruit volgt dat het veiligstellen van eerlijke verkiezingen ook ‘een klimaatactie’ is, evenals het bestrijden van extreme ongelijkheid, het tegengaan van online lastercampagnes, het bepleiten van een humaan immigratiebeleid, raciale- en gendergelijkheid en de ondersteuning van onafhankelijke pers.

Als we de wereld zo sterk en gezond mogelijk houden, is er nog hoop. ‘Als uw hoop op de toekomst afhangt van een wild optimistisch scenario, wat gaat u over tien jaar doen, wanneer het scenario zelfs in theorie onwerkbaar wordt?’ Het is volgens Franzen belangrijk ‘kleine, lokale veldslagen te voeren’ waar de kans op winst realistisch is. Zijn advies: doe wat juist is voor de planeet en probeer te redden waar je van houdt − een gemeenschap, een instelling, een plek − en koester kleine successen.

Het rapport van het IPCC liet eind 2018 al zien dat het verschil tussen 1,5 of 2 graden opwarming grote gevolgen heeft. Vertaald naar de Nederlandse situatie betekent dat de kans op extreem hoog water twee keer zo groot wordt en dus de kans op overstromingen drastisch toeneemt. Volgens een rapport van Deltacommissaris Wim Kuijken kan de zeespiegel in Nederland eind deze eeuw tot twee meter stijgen.

Het opkomen voor dierbaren gaat ons volgens de Amerikaanse auteur Franzen in de toekomst niet redden, maar is voor nu wel het juiste. Dat is zo mooi aan de toekomst, schreef Volkskrant-columnist Bert Wagendorp: ‘Je hoeft er niet op te wachten, zij begint elk moment.’ Vrij naar Franzen: zolang je iets hebt om van te houden, heb je iets om op te hopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden