Essay Streamen

Streamingstress: wat moeten we allemaal nog kijken? En waar? Missen we niet iets?

Beeld Philip Lindeman

Een avondje tv-kijken? Het zijn streamingdiensten als Netflix en Videoland die ons kijkgedrag bepalen. De rust is weg: we móeten kijken. Tegen beter weten in, schrijft Iñaki Oñorbe Genovesi.

Begin mei overleed ze op 97-jarige leeftijd: Doris Day, Hollywoodlegende en befaamde zangeres met het imago van the girl next door. Populair in de jaren vijftig en zestig om haar zonnige glimlach en vrolijke rollen in comedy’s als Calamity Jane en Pillow Talk. Onder jongere generaties vooral bekend door die wanhoopskreet van Nederpophelden Doe Maar: ‘Hé, er is geen bal op de tv, alleen een film met Doris Day.’

Het is haast niet meer voor te stellen. Dat je filmavond beperkt kon blijven tot een van de 39 rolprenten met de blonde Doris Day. Sterker nog: dat je afhankelijk was van het televisieaanbod van omroepen en commerciële zenders om aan je filmplezier te komen. Televisie? Ruim de helft van alle jongeren verwacht over drie jaar helemaal niet meer lineair tv te kijken. Nog even en we nemen voorgoed afscheid van tradities als Veronica’s Meimaand Filmmaand. Wie gaat er nog maanden geduldig wachten op de tv-premières van blockbusters en Oscarwinnaars?

Altijd en overal

Het is even onwerkelijk geworden als door weer en wind naar de videotheek fietsen. Ooit konden de eigenaren van mijn plaatselijke Filmclub flink mopperen over al die te laat ingeleverde huurfilms. Totdat vrijwel niemand de zaak meer binnenliep om actiefilms, thrillers of arthouse te halen en de familie Trouwborst voorgoed de deuren sloot van Utrechts laatste videotheek.

Gek was dat natuurlijk niet met de komst van The Pirate Bay, Popcorn Time en onlinevideotheken als Pathé Thuis en Movie Max. Al heeft vooral streamingdienst Netflix ons kijkgedrag natuurlijk ingrijpend veranderd. Altijd en overal films, maar vooral series. Heel veel series, met bekende namen als House of Cards en Stranger Things.

‘Netflixen’ is een way of life geworden. Evenals het breed gedragen idee dat een week wachten op een nieuwe aflevering of een jaar uitzien naar een nieuwe reeks eerder uitzondering dan regel zou moeten zijn. We hebben de mogelijkheid om uren zo niet dagen series te verslinden. En dat doen we dan ook gretig.

Bingewatchen is de nieuwe norm geworden. Het aantal Nederlanders dat series bingewatcht via Netflix en diensten als Videoland en NPO Start Plus is de afgelopen vijf jaar vertienvoudigd. Volgens marktonderzoeker Telecompaper, dat doorlopend onze kijkgewoonten in de gaten houdt, keek in de eerste helft van 2019 ruim driekwart van de Nederlanders meerdere afleveringen van een serie achterelkaar. Maar het liefst keken we een hele reeks in één keer uit.

Verdrietig? Gestrest? We zijn gaan geloven dat we een marathon aan afleveringen van The Good Place of Orange is the New Black nodig hebben om bij te komen. Dat we het gelukshormoon dopamine ook gewoon kunnen aanmaken met series kijken. En niemand die dat uren achtereen kijken idioot vindt.

Sociaal geaccepteerd

Een bezigheid die Van Dale al in 2013 vernederlandste tot de onheilspellend klinkende term ‘comakijken’, is inmiddels sociaal meer geaccepteerd dan roken. Dat de Universiteit van Texas na onderzoek heeft vastgesteld dat de hele dag series kijken kan zorgen dat je dikker wordt en slechter slaapt? Dat de onderzoekers waarschuwen dat dit langdurig en obsessief kijkgedrag zelfs kan leiden tot depressies en eenzaamheid? Kom op zeg, wij bepalen zelf wel of we nog een aflevering van The Handmaid’s Tale kijken.

Intussen is dat nog maar de vraag. Uit een recente rondvraag door het Britse magazine Radio Times bleek dat 80 procent van de mensen minder slaapt om verder te kunnen kijken naar een serie. Eén op de vijf mensen meldt zich zelfs ziek om dit te kunnen doen. Bijna een kwart biechtte op ooit te hebben gelogen dat ze naar een serie hadden gekeken, om mee te kunnen praten.

Kijken we nog wel voor de lol? Of staan we onder steeds grotere druk de stapel series die nog bekeken moeten worden weg te werken? Neem must see klassiekers als Friends, Breaking Bad, ER, The Wire, The West Wing of The Sopranos. Wie ze wil uitkijken, is al snel een dikke 864 uur bezig.

Zijn we zo doorgeschoten dat we zelfs bereid zijn naar series te kijken die ons helemaal niet interesseren of zelfs erover te liegen? Omdat series nou eenmaal zo belangrijk zijn geworden in onze maatschappij dat je zonder Black Mirror of Narcos niet mee kunt praten? Ja. Omdat we, van babyboomers tot millennials, allemaal bevattelijk lijken voor Fear Of Missing Out, die angst van deze tijd om maar iets te missen.

Bingeracen

Het lijkt ook niet meer te gaan over of we een aflevering van een serie hebben gezien. We moeten het liefst vóór iemand anders hebben gekeken. En als het even kan, niet alleen die ene aflevering, maar gelijk het hele seizoen. Meer dan acht miljoen Netflix-kijkers bekennen te bingeracen: een nieuwe serie binnen 24 uur na de release helemaal uitkijken.

Hoogleraar psychologie Paul van Lange van de Vrije Universiteit Amsterdam waarschuwde er onlangs al voor: ‘Streaming stelt ons geduld minder op de proef. En dat kan nadelig zijn. In de maatschappij − denk aan het verkeer, op je werk, op school − moet je soms wachten.’ Maar wachten is niet meer te rijmen met het gemak altijd te kunnen kijken.

Totdat het een regelrechte nachtmerrie dreigt te worden. Er is zelfs al een term voor bedacht, streamingstress. Wat moeten we nog allemaal kijken? Welke series missen we? Hoe kunnen we die alsnog zien? Waar? Met abonnement of toch illegaal? En riskeren we dan een boete? Want we moeten blijven kijken.

Maar ook urenlange, nachtelijke kijkmarathons zullen onvoldoende blijken om alle over ons uitgestorte afleveringen en seizoenen te kunnen zien. We kunnen niet meegaan met alle hypes rond Game of Thrones of Tsjernobyl op sociale media. Bijhouden wat recensenten ons tippen. Of ons wapenen tegen alle spoilers door mensen die toch sneller kijken dan wij.

Overvolle catalogus

Intussen voegt Netflix alleen dit jaar weer ruim vijfhonderd Amerikaanse series toe aan zijn catalogus. Daar komen nog eens honderden Aziatische en Europese producties bij. Ook als we helemaal niet zouden hebben geslapen, was het ons niet gelukt eind dit jaar alles te zien.

En volgend jaar wacht een nog grotere stroom Netflix-series. En series bij Videoland, bij NPO Start Plus en bij Amazon Prime. Bovendien betreden volgende maand ook nog eens twee nieuwe streaminggiganten de Nederlandse markt: Disney en Apple. Krijgen we nóg meer over ons uitgestrooid. En daarmee de noodzaak voor nog meer abonnementen om te zien waar iedereen het over heeft.

Budgetspecialisten als het Nibud kijken met toenemende zorg naar deze wildgroei aan streamingdiensten, waaraan we jaarlijks al 350 miljoen euro uitgeven. Welke aanbieder moeten we straks kiezen? Maar vooral hoeveel? Een abonnement op zowel Netflix, Disney, Apple TV, Amazon Prime, Videoland en NPO Start Plus kost al snel een slordige 43 euro. Dan hebben we een televisie- en internetabonnement of de HBO-series bij Ziggo niet eens meegerekend.

En als naar verwachting ook Warner Media en NBC Universal zich binnen afzienbare tijd melden, wordt alles nog onoverzichtelijker en duurder. Dan toch maar die ene aflevering illegaal downloaden en het risico op een virus of een boete op de koop toe nemen?

Jarenlang was die ene film of serie tijdens een televisieavond goed voor afleiding en ontspanning. Maar de continue beschikbaarheid van films en series heeft dit rustgevende tijdverdrijf veranderd in een achtbaan van stress en schuldgevoelens. Misschien is het moment gekomen om de afstandsbediening van de tv en de telefoon eens opzij te leggen. De opwinding rond Game of Thrones spin-offs of La Casa de Papel 4 aan ons voorbij te laten gaan.

De beste comedy, thriller en actieserie, dat is ons leven zelf. En voor de rest? Doris Day zong het ruim zestig jaar geleden al: ‘Que Sera, Sera’. Wat moet zijn, zal zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden