Straks zijn computers ons de baas

Terwijl we ons druk maken over klimaat en genetische manipulatie, hebben we een veel machtiger bedreiging in het leven geroepen: de computer.

Vijftien jaar geleden had ik een relaxed baantje als onderzoeker bij een technologiebedrijf. Ik stapte ’s morgens in de auto en een half uur later arriveerde ik op het werk. Rond half zes herhaalde het patroon zich in omgekeerde richting. Eenmaal thuis aangekomen was ik, mede door mijn reis huiswaarts, alle sores van het werk vergeten en begon een ander leven. Ik werd buiten werktijd nooit gebeld over het werk, had geen e-mail en werd in de thuissituatie ook door niets aan mijn baan herinnerd. Zo bleef werk en privé gescheiden, wat voor iemand in loondienst vrij normaal was.

Met de moderne communicatie, die ‘24/7’ doorgaat, vervaagt de grens tussen werk en privé. Iedereen wordt gedurende de dag wel eens gebeld voor een persoonlijke kwestie, en een e-mailtje op een laat uur over het werk wordt maar al te vaak prompt beantwoord. Dit is misschien nog even wennen voor mijn generatie maar is geheel vanzelfsprekend voor mijn studenten. Voor hen zijn ‘plaats’ en ‘tijd’ relatieve begrippen in een leven waarin alles door elkaar loopt.

Slaven
Met bewondering zie ik hoe snel zij zich de nieuwe mogelijkheden van de ict hebben eigen gemaakt, maar met enige bezorgdheid zie ik ook dat de snelheid waarmee de technologie voortschrijdt steeds hoger wordt. Is die straks voor mensen nog wel bij te benen of zullen we slaven worden van onze computers? Als politici en wetenschappers als ikzelf er niet bovenop zitten, vrees ik het laatste.

Nu al zie je steeds meer mensen die niet over de capaciteiten beschikken zich de nieuwe technieken eigen te maken. Deze personen komen steeds verder te staan van hun collega’s die er wel in slagen de moderne middelen in outputverhoging om te zetten. Vergelijk het met die mensen die vandaag de dag geen e-mail of zaktelefoon gebruiken, of geen Microsoft Word kunnen bedienen.

Onverstandige besluiten
Van de overheid mogen we voor onze bescherming tegen de lastige kanten van alle nieuwe mogelijkheden niet te veel verwachten. Door gebrek aan juiste informatie bij politici komt het maken van sluitende regelgeving vaak niet of veel te laat op gang. Ook worden er veel onverstandige besluiten genomen. Voorbeelden zijn de invoering van het elektronisch patiëntendossier en het registreren van persoonlijke informatie in een landelijke database zoals dat nu met de chip in het nieuwe paspoort dreigt te gebeuren.

De maatschappelijke veranderingen door technologische vernieuwing zullen alleen maar blijven toenemen. Die technologische ontwikkelingen, met name die van de computerchips, volgen namelijk een vaste wetmatigheid, ook wel ‘De Wet van Moore’ genoemd, naar de medeoprichter van het bedrijf Intel. Moore voorspelde al in 1965 dat de dichtheid van transistoren, de actieve elementen op een computerchip, elke achttien maanden zou verdubbelen. Zijn wet houdt anno 2009 nog steeds stand. Dit heeft geleid tot computers met steeds grotere rekenkracht op uw bureau en in uw zaktelefoontje, waarmee u voortdurend in verbinding staat met uw omgeving.

De Amerikaanse futuroloog Ray Kurzweil komt met de op feiten gebaseerde prognose dat in 2025 computers even veel geheugencapaciteit en denkkracht bezitten als mensen, maar dat dit in 2055 gestegen is tot evenveel geheugencapaciteit en denkkracht als alle mensen op aarde bij elkaar op dat moment. Met name bij dat laatste krijgt menigeen een onaangenaam gevoel.

Onze hersenen
Het is opmerkelijk dat wij, voor die steeds slimmere computers, zelf model staan. Wereldwijd wordt er met behulp van allerlei hoogwaardige methodieken onderzoek gedaan om de deelgebieden van onze hersenen in kaart te brengen. Nauwkeurig wordt bepaald voor welke functies zij zorg dragen. Het laat zich aanzien dat de werking van het menselijk brein over zo’n twintig jaar tot in de finesses begrepen en gesimuleerd kan worden. Omdat computers een snellere ontwikkeling doormaken dan mensen worden ze, na verloop van tijd, dus slimmer dan wijzelf en de aanloop voor die inhaalactie is op volle kracht.

De impact van deze ontwikkeling wordt maatschappelijk zwaar onderschat. Waar wij ons druk maken over het klimaat, experimenten met dna van mensen en dieren, hebben we een veel machtigere concurrent in het leven geroepen. Wij zullen door de steeds potentere computer in onze rol, van meest intelligente deelnemer op aarde, van de troon verstoten worden.

Balanceren
Het spanningsveld waarin de jongvolwassenen terechtkomen die nu aan het begin van hun loopbaan staan, wordt steeds duidelijker: Het is balanceren tussen de voordelen en de nadelen van de voortschrijdende technologische ontwikkelingen. De captain van een verkeersvliegtuig wordt omringd met hoogwaardige technologische middelen, maar is niet in staat om al die systemen volledig te doorzien. Alleen door intelligente checks uit te voeren, kan hij zich ervan overtuigen dat alle systemen correct functioneren.

Het mag duidelijk zijn dat het vinden van een solide oplossing voor deze problematiek een zaak van het collectief is. Een discussie over de bedreigingen van technologische ontwikkelingen, zoals internet- en computertechnologie, is een goed begin. Om tijd te winnen kan op termijn het verbieden van bepaalde vormen van kunstmatige intelligentie een oplossing bieden. We moeten de intelligente computers hoe dan ook een stap voor blijven.

Als wij de discussie over de bedreigingen van intelligente technologie op dezelfde wijze laten aansloffen als we met die over internetfraude en privacy gedaan hebben, worden onze young professionals slaven van een door onszelf gecreëerde meester.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden