'Straks ligt Griekenland in de derde wereld'

Wanneer Griekenland voor de volgende tranche aan noodhulp bij de EU en het IMF zal aankloppen, is het hoog tijd voor betere overeenkomsten.

© ANP Beeld
© ANP

De Grieken zijn boos. Al maanden lang verzamelt zich voor het Syntagmaplein een bont gezelschap van onder meer studenten, werklozen, maar ook priesters. Op straat discussiëren stakende taxichauffeurs over harde maatregelen, terwijl verderop een gezinnetje met een zakje pistachenootjes nieuwsgierig staat te kijken of er nog rellen zullen uitbreken. Hoewel het parlement de ogenschijnlijk strenge bezuinigingsmaatregelen na druk van de EU en het IMF heeft goedgekeurd, blijft de meerderheid van de Grieken stoïcijns op dezelfde wijze doorleven.

Bodemloze put
En dat is geen goed teken, vooral omdat de bezuinigingen de achterliggende oorzaak van de wankelende Griekse economie niet oplossen. Enerzijds zal op deze manier Griekenland in rap tempo verder afzakken naar de status van een transitie-economie. Met de nieuwe tranche noodsteun lijkt Europa 12 miljard euro in een bodemloze put te hebben gestort. Anderzijds zijn de politiek-maatschappelijke gevolgen op nationaal en Europees niveau niet te overzien; vooral nu ook andere Europese landen zoals Italië, Ierland, Spanje en Portugal vergelijkbare problemen ervaren. Het vertrouwen en de legitimiteit van het (inter)nationale bestuur is ver te zoeken.

De Grieken zijn het vertrouwen in de regering en de parlementaire vertegenwoordigers kwijt. Malafide politici worden immers beschermd door hun immuniteit. Dezelfde politici die jarenlang een vals financieel beeld van Griekenland hebben gepresenteerd en die betrokken zijn bij verscheidene omkopingsschandalen zouden nu Griekenland uit de crisis moeten moeten leiden.

Harde toon
De verdwijnende politieke legitimiteit van het bestuur is vooral ook te merken aan de harde toon in de Griekse media. De doorgaans erg politiek gekleurde media spelen in deze kwestie in op het collectieve sentiment. Het is namelijk ongehoord dat Griekenland in de uitverkoop staat. Ook de kritische uitspraken van Eurogroep-voorzitter Jean-Claude Juncker werden vorige week in de media met gehoon ontvangen. Het kan toch niet zijn dat Griekenland zijn hard bevochten nationale soevereiniteit uit handen geeft aan de Europese Unie en het IMF?

Met als gevolg dat de burgers zich steeds meer gaan bewegen buiten het zicht van de overheid. En dat zal verder gaan dan de burgerlijke ongehoorzaamheid van de reeds rijke en/of corrupte Grieken die het niet voeren van een boekhouding, het ontduiken van de belasting en het illegaal bouwen van woningen als normaal beschouwen. Maar nu zal ook de hardwerkende, eerlijke middenklasse die moet rondkomen met 700 euro, manieren gaan vinden om zichzelf te kunnen bedruipen: dubbele baantjes, het 'grijs' bijklussen als taxichauffeur, en zoals gezien in Athene: het verkopen van Tupperware-bakjes en zelfgebreide tasjes in de McDonald's.

Stille goedkeuring
Wanneer deze trend zich gaat doorzetten, zal Griekenland zich moeten gaan meten met ontwikkelingslanden zoals Algerije, waar de informele economie - met stille goedkeuring van de regering - meer oplevert dan de reguliere economie. Hierdoor zullen de overheidsinkomsten drastisch afnemen, waardoor minder ruimte is voor overheidsdienstverlening, bijvoorbeeld het wekelijks ophalen van afval.

De verschillen tussen rijk en arm zullen groter worden, de middenstand zal krimpen. Ook valt te verwachten dat steeds meer Grieken, waaronder de hoogopgeleide jongeren, zullen emigreren naar andere Europese landen, waar strategische relaties met politici niet - zoals in het land van herkomst - de voorwaarde zijn voor een succesvolle carrière.

Nuttig
Kortom: wanneer Griekenland voor de volgende tranche aan noodhulp bij de EU en het IMF zal aankloppen, is het hoog tijd voor betere overeenkomsten. Die zouden, naar voorbeeld van het Marshallplan, moeten zijn gericht op nuttige investeringen in de opbouw van een gezonde economie. Tegelijk moet juist ook rekening worden gehouden met het maatschappelijk sentiment van de burgers in zowel Griekenland als de overige EU-landen.

Dit vereist hardere verplichtingen en concessies: het cliëntèlisme in het Griekse systeem aanpakken; investeringen vereisen die de concurrentiepositie van Griekenland verbeteren. Alleen op deze manier kan de legitimiteit in het politieke bestuur worden hersteld en hervinden de Grieken weer vertrouwen. En op deze manier krijgen wij als EU-burgers het gevoel dat ons geld niet over de balk wordt gesmeten, maar nuttig wordt besteed aan een oplossing van het structurele probleem dat Griekenland is gaan heten.

Marlies Hanifer is cultuurwetenschapper.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden