OpinieOmgevingswet

Straks is je vergunningaanvraag opgelost met enkele muisklikken: wie gelooft het?

De Omgevingswet, die talloze wetten en maatregelen over ruimtelijke ordening in zich zal verenigen, leunt zwaar op een computersysteem dat alles met alles verbindt. Dat wordt een ramp, betoogt Herman Weelink.

Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) tijdens een notaoverleg in de Tweede Kamer over de Omgevingswet.  Beeld ANP
Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) tijdens een notaoverleg in de Tweede Kamer over de Omgevingswet.Beeld ANP

In een interview pleit Rijksadviseur Berno Strootman voor een centraal gecoördineerd ruimtelijk beleid en voor een minister voor Ruimte met ‘macht en geld’. Daar ben ik het als landschapsarchitect en planoloog van harte mee eens. Helaas gaat het interview niet nader in op ‘macht en geld’.

Natuurlijk heeft iedere minister behoefte aan geld, maar om macht uit te kunnen oefenen, heeft een minister daarnaast ook een wettelijk instrumentarium nodig. Welk instrumentarium kan dat zijn voor een minister van Ruimte?

Op dit moment is dat nog de Wet ruimtelijke ordening, maar het streven is om die op afzienbare termijn te vervangen door de Omgevingswet. Deze moet planologische procedures vereenvoudigen door een groot aantal regelingen te combineren. Volgens premier Rutte ‘de grootste wetgevingsoperatie sinds Thorbecke’. Een misplaatste vergelijking, want dat wordt een ramp.

Grote verdwijntruc

De Omgevingswet heeft veel weg van een grote verdwijntruc. Zesentwintig wetten worden teruggebracht tot één wet, zestig Algemene maatregelen van Bestuur worden teruggebracht tot vier en 75 ministeriële regelingen worden gecomprimeerd tot één. De Omgevingswet leunt daartoe zwaar op een computersysteem dat alles met alles verbindt en onder meer na wat simpele muisklikken duidelijk zou moeten maken waar iemand aan toe is als hij een vergunning aanvraagt.

Dat klinkt te mooi om waar te zijn en dat is het ook. Het systeem is nog niet uitontwikkeld en dat zal ook nog wel even duren, áls het al lukt. Geld is er te weinig: gemeenten moeten de wet uitvoeren, maar de toegezegde budgetneutraliteit blijkt onhaalbaar. Ook inhoudelijk gaat het mis.

Langzaam maar zeker wordt duidelijk dat je wel kunt proberen wetten en regelingen samen te knopen tot één digitale massa bits en bytes, maar dat daarmee de variabiliteit en complexiteit van alle soms onvergelijkbare, onsamenhangende en al of niet strijdige omgevingsaspecten die bij ontelbare individuele vergunning-verleningen een rol moeten spelen niet is verdwenen. Die complexiteit laat zich met een computertruc niet wegtoveren.

Naïef en gevaarlijk

En dat is eigenlijk maar goed ook, want het idee dat omgevingsbeleid is te automatiseren is niet alleen naïef, maar zelfs gevaarlijk. Als een individuele burger in één simpele oogopslag kan zien waar hij aan toe is, zullen ambtenaren en bestuurders dat ook gaan doen.

Zoals de praktijk bij de Belastingdienst onlangs nog heeft aangetoond zal een dergelijk geautomatiseerd systeem ambtenaren en bestuurders in de onweerstaanbare verleiding brengen de individuele afwegingen en besluitvorming óók met die muisklikken te versimpelen. Het gevaar is dan levensgroot dat samen met 25 wetten, 56 AmvB’s en 74 ministeriële regelingen ook een afgewogen ruimtelijk beleid, behoorlijk bestuur en zelfs de rechtszekerheid worden weggetoverd.

Nieuw debacle

Het volgende Rijksautomatiseringsdebacle dat miljoenen en wellicht miljarden meer gaat kosten dan was begroot, zijn beloften niet kan waarmaken en ten slotte aanleiding zal zijn tot slepend politiek geharrewar, dient zich aan. De Omgevingswet is al in 2016 vastgesteld, maar de invoering is daardoor al meerdere keren uitgesteld. Op dit moment wordt officieel nog verwacht dat hij dan eindelijk op 1 januari 2022 van kracht zal worden, maar de roep zwelt nu al aan om de invoering nog verder uit te stellen.

Nog beter zou het zijn om er maar helemaal vanaf te zien. We zoeken een minister van Ruimte met geld en macht, geen handige Omgevingsgoochelaar met een computersysteem.

Herman Weelink landschapsarchitect en planoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden