ColumnMartin Sommer

Straks is er qua klimaatbeleid niets te kiezen. Wel heel veel te betalen

In de klimaatwet staat dat er een jaarlijkse dag van bezinning moet zijn, waarin wordt teruggekeken en vooruitgeblikt, in verband met de strijd tegen de opwarming. Maandag was het zover. Het onderdeel waaraan ik mocht meedoen, was vanwege corona een bizarre vertoning. Klimaattsaar Ed Nijpels zat met een gespreksleider in een donkere zaal. Een collega en ikzelf waren via Zoom te zien op een immens scherm, waar in de zaal niemand naar keek want iedereen zat thuis.

Onze taak was reageren op stellingen waarover het publiek op afstand had gestemd. Met als overkoepelende vraag wat er ‘onverbiddelijk’ (dixit Nijpels) in het volgende regeerakkoord moet. De favoriete stelling van het publiek luidde dat de vervuiler moet betalen, en wel van a tot z, dus voor ouderwetse vervuiling, voor verlies van biodiversiteit, stikstofuitstoot, CO2 en wat dies meer zij. ‘Zo krijgt voedsel een eerlijke prijs.’ Het leek me vooral een erg GroenLinkse stelling.

Ed Nijpels: Het profijtbeginsel is immers bij uitstek liberaal.Beeld ANP Kippa / Freek van Asperen

Dat zag ik verkeerd, zei Nijpels tegen de lege zaal. Het profijtbeginsel is immers bij uitstek liberaal. Dat was snedig opgemerkt, maar ik veronderstel dat zelfs veel VVD-kiezers zich de eerlijke prijzen van pakweg de verantwoorde winkel Marqt niet kunnen veroorloven. Het ontbrak in de stellingen sowieso opvallend aan belangstelling voor de portemonnee van de burger, die het allemaal moet gaan betalen.

De klimaatdag was weliswaar gereduceerd tot een webinar, maar net als bij de klimaattafels hadden allerlei sectoren van ‘beleid en belang’ elkaar prima weten te vinden. Zonder uitzondering wezen de stellingen naar verder opschalen, sneller gaan en nog meer ambitie om ‘Parijs te halen’.

Er was kritiek op de aanwezigheid van directievoorzitter Marjan van Loon van Shell Nederland. Maar het publiek wijst naar zijn voorhoofd wanneer Shell als ‘dader’ wordt gebrandmerktBeeld Kiki Groot

Zo hadden Greenpeace, Milieudefensie en Extinction Rebellion zich vooraf in het AD tegen de aanwezigheid van Shell gekeerd. Bij de dagopening was directievoorzitter Marjan van Loon van Shell Nederland uitgenodigd. De activisten vonden dat ongepast en kwalificeerden Shell als een ‘dader’ die de boel bedondert met groene beloften en tegelijk blijft inzetten op olie en gas.

Nu is het vandaag de dag bon ton om je tegenstander moreel aan de hoogste boom te hangen. Er zijn uitsluitend nog daders en slachtoffers, goeden en slechten. Ik knap daar niet van op. In dit geval zijn de goeden voor het klimaat, de slechten tanken bij Shell. De Greenpeacers zijn vast reuze tevreden met zichzelf, maar zien niet dat zij aan hun eigen stoelpoten zagen. Zonder steun van het brede publiek zal er immers van klimaatdoelen niets terechtkomen, en het publiek wijst naar zijn voorhoofd wanneer Shell als ‘dader’ wordt gebrandmerkt. Het is net als met de mondkapjes: in heel Europa is gas de oplossing – hier het probleem. Maarten van Poelgeest (GroenLinks), de man die onze huizen aardgasvrij moet maken, klaagde dat het niet opschiet omdat gas te goedkoop is. ‘Het is geen eerlijke wedstrijd.’ De gasprijs moet omhoog, dat zal ze leren, is het idee.

Maarten van Poelgeest (GroenLinks), de man die onze huizen aardgasvrij moet maken, klaagde dat het niet opschiet omdat gas te goedkoop is.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De volgende stelling luidde dat het kabinet minimaal 20 miljard moet uittrekken voor goede klimaatwerken, zoals duurzaam wonen, elektrisch transport, natuurherstel en duurzame R & D. Waarom eigenlijk niet dertig miljard, was mijn eerste gedachte. Politiek gaat over de verdeling van schaarse middelen. Maar sinds we leven in de zalige droom dat geld lenen geen geld meer kost, is het bijna onzedelijk om te suggereren dat er grenzen zijn aan de uitgaven. Het onderdeel ‘weerbarstige praktijk’ was dan ook vanwege corona uit het dagprogramma geschrapt.

Het was natuurlijk toeval, maar dezelfde maandag presenteerde een groepje financiële topambtenaren, de ‘studiegroep begrotingsruimte’, ook hun ‘onverbiddelijke’ beleidsvoorwaarden voor de volgende formatie. Zij zeggen dat het nieuwe kabinet straks geen geld heeft voor extra uitgaven. Vooral maken ze zich zorgen over de zorgkosten. Die groeien de hemel in, aangezien de zorg de enige sector is die zelf zijn uitgaven bepaalt. Met het gevaar dat andere posten, onderwijs of defensie, door dit koekoeksjong worden weggeduwd. Het advies heet Koers bepalen. Kiezen in tijden van budgettaire krapte.

Dat kiezen wordt in verband met klimaatbeleid nog pikant. Ed Nijpels wordt niet moe te herhalen dat klimaatbeleid geen politiek is, want we hebben getekend voor ‘Parijs’. Dus van politieke keuzes is helemaal geen sprake meer. Wat rest is de uitvoering. Dat kan ons nog lelijk gaan opbreken. Nederland heeft zich gecommitteerd om de CO2-uitstoot per 2030 met 49 procent te verminderen. Er ligt een voorstel van de Europese commissie om dat voornemen op te schroeven tot 55 procent. Nederland kan er nauwelijks nee tegen zeggen, omdat dit groenste kabinet aller tijden zelf het initiatief heeft genomen om andere EU-lidstaten naar die 55 procent te bewegen.

Daarna kun je uittekenen dat gebeurt wat de club van zorgelijke topambtenaren vreest voor de zorg. Dit kabinet, of het volgende, legt zich vast op het reductiedoel van 55 procent. Al vlot blijkt dat we dat percentage op geen stukken na gaan halen. 49 procent minder CO2 is al bijna ondoenlijk, bijvoorbeeld vanwege het snel stijgende elektriciteitsgebruik.

Vervolgens staan de Urgenda’s bij de rechter in de rij om 55 procent af te dwingen. De ervaring leert dat de rechter niet langer accepteert dat klimaatdoelen niet gehaald worden omdat de politiek ook andere afwegingen moet maken. Klimaat gaat voor, want is een mensenrecht. ‘De politiek moet scherp kiezen’, adviseerden de topambtenaren. Als Urgenda het precedent wordt, valt er straks niks te kiezen. Wel heel veel te betalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden