Opinie

Strafrecht is er niet voor patiënten

Psychiatrische patiënten komen voor de rechter doordat zij niet de juiste zorg hebben gekregen.

Commissievoorzitter Rein Jan Hoekstra (L) en secretaris Bert Kreemers (R) tijdens de presentatie van het rapport Hoekstra. In het rapport staan de uitkomsten van het onderzoek naar wat er is misgegaan rond Bart van U. Beeld anp

Van U., verdacht van de moord op Els Borst, zegt tegen de wijkagent: 'Als ik niet aangehouden word, ga ik strafbare feiten plegen, zodat ik toch aangehouden word.'

Een 'cry for help' van een psychiatrisch patiënt die, als het er op aankomt, precies weet wat voor gevaar hij is voor zijn omgeving: een oplossing wordt echter zelden geboden. Iedere strafrechter zal zich zaken kunnen herinneren waarbij een verdachte wanhopig aangeeft bij het politiebureau dat het met hem fout kan gaan lopen, maar dat daar dan onvoldoende actie op wordt ondernomen. Vaak met dramatische gevolgen.

De rechter krijgt vandaag de dag steeds vaker de psychiatrische gevallen voor zijn neus.

Meta Vaandrager. Beeld .

Aan hun lot overgelaten

De rechter heeft altijd al moeten oordelen over mensen met afwijkend gedrag die een gevaar of overlast voor zichzelf of de omgeving betekenen. Dan werd tevens beoordeeld of iemand hulp of begeleiding nodig had. Als die hulp niet meer nodig was, kon iemand meestal zonder al te veel problemen in de maatschappij terugkeren.

De samenleving is nu minder ingericht op het geven van hulp, is individualistischer geworden: sociale structuren zijn weggevallen waarop zij van oudsher konden terugvallen, waardoor mensen nu sneller aan hun lot worden overgelaten.

Daarbij komt dat we op dit moment worden geconfronteerd met grote aantallen mensen die geen hulp meer krijgen door bezuinigingen of door het sluiten van instellingen waar zij behandeld werden.

Al deze mensen worden aan hun lot overgelaten en kunnen vaak hun levenssituatie niet aan. Het risico dat ze daardoor met justitie in aanraking komen is groot. Maar in de huidige ontstane situatie kan dan meestal geen opvang of begeleiding meer worden geregeld. Zelfs niet als de betrokkene zelf aangeeft zichzelf als een gevaar voor de omgeving te zien.

Zorg

Een huilende man beschrijft zijn onmacht omdat hij zich niet teweer kan stellen tegen de dwingende stemmen in zijn hoofd, die hem aansporen om de gewelddadigste dingen uit te voeren. Hij heeft nooit de juiste zorg kunnen vinden en al zo vaak de noodklok geluid. Uiteindelijk heeft hij iemand vermoord.

Een andere man, die zijn plek in een kliniek in de provincie had gevonden, moet nu, omdat de kliniek sluit, in de stad naar zelfstandigheid groeien. Hij kan dat echter nog helemáál niet aan en valt terug. Hij is zijn agressie niet meer de baas en steekt iemand neer.

De mannen uit deze voorbeelden horen niet in het strafrecht thuis, maar verdienen zorg die ze nodig hebben, waardoor ernstige misdrijven kunnen worden voorkomen.

Aangifte

Ook is er een toename van conflicten in instellingen van geestelijke gezondheidszorg, waarvan medewerkers aangifte doen van mishandeling, bedreiging of belediging. Het huidige beleid van die instellingen is om van ieder incident aangifte te doen. Dat betekent dat nu vervolging wordt ingesteld, waar voorheen de instelling zelf een oplossing vond, bijvoorbeeld door overplaatsing naar een afdeling met meer begeleiding. Daar lijkt nu geen geld meer voor te zijn. Nu wordt de patiënt opgepakt, en hij mag veelal niet meer terugkomen, zonder dat een vervangende plek wordt geregeld.

De strafrechter lijkt het laatste loket voor mensen met een psychiatrische aandoening te worden, maar dan één zonder oplossing. Opsluiten in een gevangenis, in het psychiatrisch deel ervan, is dan vaak het enige middel dat een rechter heeft om de samenleving op korte termijn te beschermen of te ontlasten. Aan de psychiatrische patiënt wordt de broodnodige zorg onthouden; hij wordt er geen haar beter van, eerder slechter. De samenleving plukt er op die manier alleen maar de wrange vruchten van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.