Stopt de journalistiek nog met de verkiezingsretoriek?

Column Derk Jan Eppink

Donald Trump Beeld epa

Media pakken Republikeinse presidenten doorgaans harder aan dan Democratische. De aanpak van president Trump is echter zonder precedent. Gevestigde media zeiken hem dagelijks af en de federale bureaucratie lekt als een oude motor. Volgens de Democraat Dennis Kucinich, voormalig Congreslid, is er sprake van een 'Deep State' die het presidentschap aanvalt. De media helpen. Trump moet weg, tegen elke prijs. De Democraat heeft een punt.

Toen Trump begon, miste hij elke steun in de culturele elite en de federale bureaucratie. Uit de mediawereld ging 96 procent van de donaties naar Hillary Clinton; 4 procent naar Trump. Dat patroon bleef. Uit een Harvard-studie blijkt dat tijdens de eerste 100 dagen 80 procent van de berichtgeving over Trump negatief was. Koploper is CNN met 93 procent, gevolgd door de New York Times (87 procent) en de Washington Post (83 procent). Bij de Wall Street Journal was de verhouding 70 versus 30 procent; bij Fox News 52 versus 48 procent. De wanverhouding bij CNN, de New York Times en de Washington Post verraadt campagne-journalistiek.

Als geld de passie volgt, zijn de verhoudingen bij de federale bureaucratie nog onevenwichtiger. Tijdens de verkiezingen ging 97 procent van donaties uit het ministerie van Justitie naar Clinton. Bij het ministerie van Buitenlandse zaken was dat 99 procent. Bij onderwijs zelfs 99,7 procent. Alleen het ministerie van Defensie viel uit de toon: slechts 84 procent naar Clinton. Het is een misvatting dat de Amerikaanse legertop uit Republikeinen bestaat. De meeste zijn Democraat. Beter voor de loopbaan.

De Amerikaanse bureaucratie kent een systeem zoals de Belgische en Franse. Nieuwe machten zetten hun eigen mensen op sleutelposities. In Washington gaat het om duizenden benoemingen waarvan er 556 door de Senaat moeten worden bekrachtigd. Bij Trump verloopt de carrousel stroef. Democraten vertragen zoveel mogelijk benoemingen zodat de oude macht in ministeries en agentschappen blijft. Trump treft ook schuld: hij heeft te weinig kandidaten. Na 100 dagen had Trump geen kandidaten voor 470 van de 556 sleutelposities. Hij wil het 'moeras Washington DC' droogleggen, maar is er een vreemdeling in Jeruzalem.

Voor de federale bureaucratie - ministeries, agentschappen, veiligheidsdiensten - is het makkelijk naar gevestigde media te lekken. Trump heeft legio telefoongesprekken en vergaderingen. De verslagen worden verspreid in het ambtelijk netwerk. Ter informatie. Maar delen ervan verschijnen beurtelings in de New York Times en de Washington Post met de vermelding: 'anonieme bronnen'. Zoals telefoongesprekken van Trump met de Mexicaanse president, de Russische president en de Australische premier. Het lekken van vertrouwelijk materiaal is strafbaar. Maar moeilijk vindbaar.

Trump in een gewapende auto. Beeld epa

De media geven er een draai aan. Zo zou Trump tijdens een gesprek met de Russische minister Lavrov van buitenlandse zaken 'staatsgeheimen' hebben prijsgegeven. Aldus 'geheime bronnen'. Volgens sommige media: 'hoogverraad'. Maar een president heeft het recht vertrouwelijke informatie te delen voor een beleidsdoel, zoals terreurbestrijding. Dat deden voorgangers van Trump ook.

Bij het ontslag van FBI-directeur James Comey titelde de New York Times dat Comey was ontslagen nadat hij meer geld had gevraagd voor het onderzoek naar mogelijke banden van het Team Trump met 'de Russen'. Daarna verklaarde Andrew McCabe, plaatsvervanger van Comey, in de Senaat dat de FBI 'voldoende middelen' had. Rectificatie bleef uit. Doel van deze manipulatie: Trump moet worden afgezet. Voor de afzettingsprocedure is een 'strafbaar feit' nodig. Liefst met een 'smoking gun' die zo nodig wordt gefabriceerd.

Comey klaagde in een memo aan zichzelf, uiteraard gelekt, dat Trump hem onder druk had gezet het onderzoek naar de 'Rusland connectie' te laten vallen. CNN concludeerde: 'Belemmering van de rechtsgang'. Indien juist had Comey dit volgens de wet direct moeten melden bij het ministerie van Justitie. Niet drie maanden later, na zijn ontslag. Weer geen 'smoking gun'.

Federale bureaucraten vechten voor de eigen baantjes. Professionele journalistiek pleegt zelfmoord als zij zich in een permanente campagne stort. Slechts 32 procent van de Amerikanen heeft vertrouwen in de pers; lager dan vertrouwen in Trump. Gevestigde media laten zich moedwillig sturen door de Deep State: 'man denkt zu schieben, aber man wird geschoben'. Trump is wettig gekozen president. Weliswaar gekozen door het 'klootjesvolk'. Maar dat is ook volk. En heeft stemrecht. Het is niet aan lekkende ambtenaren en campagnejournalisten een president te verwijderen. Dat is uiteindelijk aan de volksvertegenwoordiging.

Derk Jan Eppink is senior fellow bij het London Policy Center in New York

Lees hier meer over Trump, Comey en de Russen

'Dit is de ergste heksenjacht op een politicus in de Amerikaanse geschiedenis', reageerde president Trump donderdag op de benoeming van voormalig FBI-chef Robert Mueller tot speciale aanklager die de banden tussen het Trump-team en Rusland moet onderzoeken.

Weinig mensen kunnen de net benoemde speciaal aanklager stoppen, zelfs Trump niet. Vijf vragen over de bevoegdheden van Robert Mueller.

Met het ontslag van Comey heeft Trump de oorlog verklaard aan de FBI. En dat zal hij weten ook. De organisatie slaat altijd meteen terug.

Bijna ieder ander zou erom worden ontslagen of gearresteerd: het verklappen van een spionagegeheim. Voor de president gelden echter andere regels. Toch heeft Trump weer laten zien dat hij niet goed weet om te gaan met de verantwoordelijkheid van het presidentschap.

Kunnen staatsgeheimen nog wel aan onze president worden toevertrouwd? Die vraag circuleert in het Capitool en bij de veiligheidsdiensten. Aanleiding is de loslippigheid van Trump tegenover vreemde machthebbers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.