OpinieArbeidsvoorwaarden

Stop prijsvechters op de arbeidmarkt

Op Decent Work Day komen de bonden wereldwijd op voor fatsoenlijk werk, dit keer in de zorg. Broodnodig, vindt FNV-vicevoorzitter Kitty Jong, want nu is er een zichtbare arbeidsmarkt en een die het daglicht niet verdraagt.

Boze thuiszorgmedewerksters protesteren in Haarlem.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Maandag op World Decent Work Day staat bij de internationale vakbonden centraal: ­investeren in de zorg. De sociale infrastructuur, dat wil zeggen de ­gezondheidszorg, onderwijs, kinderopvang en langdurige ouderenzorg zijn de pijlers van een gezonde samenleving. Een gezonde sociale infrastructuur draagt in grote mate bij aan de kwaliteit van leven en het is een investering in een beschaafde samenleving. Helaas zijn er ontwikkelingen in de zorg die die beschaving flink ondergraven, zoals bijvoorbeeld de ‘zorg-aupair’. Daarover straks meer.

Op dit moment wordt in de ziekenhuizen actie gevoerd en de acties in de jeugdzorg zijn net achter de rug. Inzet: een cao met een beloning die recht doet aan het verrichtte werk en goede afspraken om de werkdruk te verlichten. De zorgsector is geteisterd door bezuinigingen. Afbraak van de publieke sector is een van de weinige constanten geweest de laatste regeringsperiodes. Het heeft geleid tot uitputting: mensen werden onderbetaald en overbelast.

Dodelijke werkomstandigheden

In de zorg zien we een klimaat, waar – zoals de inspectie SZW het noemt – prijsvechters op de arbeidsmarkt de toon zetten en andere marktpartijen de trend volgen om te concurreren op arbeidskosten. Dat gebeurt ook in andere sectoren waar FNV als belangenbehartiger optreedt. Wij hebben ons al vaker in de media met grote zorg uitgesproken over de onacceptabele arbeidsomstandigheden en voorwaarden in bijvoorbeeld distributiecentra, transport, voedselverwerking en de bouw. Sectoren waar vaak arbeids­migranten het werk doen. Werk dat zwaar is, laagbetaald, met roosters die onvoorspelbaar zijn en waar werkomstandigheden gevaarlijk en zelfs dodelijk kunnen zijn.

We zien steeds meer dat er een waterscheiding ontstaat tussen de zichtbare arbeidsmarkt en de arbeidsmarkt die het daglicht niet kan verdragen. Daar is een parallelle wereld ontstaan waar mensen het water tot aan de lippen staat. Waar ontduiking van arbeidswet- en regelgeving de norm is, met alle gevolgen van dien voor het individu, maar ook met ondermijning van de arbeidsmarkt als gevolg. In dit klimaat floreren partijen die misbruik maken van mensen in kwetsbare posities. In de 24-uurszorg bijvoorbeeld zijn er Nederlandse ‘arbeidsbureaus’ die bemiddelen tussen inwonende arbeidsmigranten en ouderen die zorg nodig hebben. Hiervoor worden schimmige zogenaamde ‘zorg-aupairs’-regelingen ingezet. De bureaus werven zorgverleners in het buitenland voor particulieren. Een pgb-budget voor 24-uurszorg kan oplopen tot 45 duizend euro per jaar. En als voor die zorg maandelijks maar 500 euro wordt betaald aan de Poolse of Roemeense zorgverlener, is het verdienmodel snel uitgerekend. Regelmatig worden kwetsbare arbeidsmigranten onder valse voorwendselen naar Nederland gehaald en uitgebuit: ze moeten zes dagen per week 24 uur klaarstaan en kunnen zelf niet bepalen wanneer ze naar buiten kunnen. Het gaat ook ten koste van de zorgbehoevende ouderen, van wie het pgb-budget misbruikt wordt en die zich er niet van bewust zijn dat zij de wet overtreden.

Tij keren

Arbeidsuitbuiting is een uitwas, maar mogelijk in een klimaat waarin alles goedkoper moet en arbeid is verworden tot handelswaar. Dat tij moeten we keren. Het moet niet meer alleen de vraag zijn of het juridisch kan, maar ook of het toelaatbaar is. Niet alleen de vraag of het legaal is, maar ook of het legitiem is volgens onze normen. Er is een cultuuromslag voor nodig, waarin we praten over wat wij als maatschappij belangrijk vinden: de waarden van werk en onze zorgbehoeftigen.

Morgen praten we weer over ­regelgeving, naleving en afspraken. ­Laten we vandaag op Decent Work Day aandacht hebben voor moraliteit en fatsoen. Dat betreft dan de arbeidsmarkt, en vooral de samenleving die we voor onze kinderen willen creëren en voor de ouderen die zorg nodig hebben. Daarin is het niet normaal mensen uit te buiten en in bestaansonzekerheid te laten leven. Noch dat prijsvechters op de arbeidsmarkt de dienst uitmaken en werknemers alleen als kostenpost worden gezien. Niet voor niets zijn er de vergelijkingen met honderd jaar terug, toen dagloners zonder bescherming werkten ter verrijking van het grootkapitaal. De beschaving van een samenleving wordt niet gemeten aan hoe zij haar kapitaalkrachtigen behandelt, maar hoe zij zorgt voor kwetsbare mensen en zorgbehoevenden.

Kitty Jong is vicevoorzitter van de FNV.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden