Column Harriet Duurvoort

Stop drang en dwang in passend onderwijs

Er is al veel gezegd over het falen van het passend onderwijs. Maar het gaat vaak niet over de grote druk waarmee ouders van thuiszitters worden geconfronteerd bij een leerplichtconflict dat voortvloeit uit het feit dat een school geen passend onderwijs kan bieden.

Dwang en drang klinkt intimiderend en dat is het ook: voor veel ouders is het de ultieme nachtmerrie. Want het betekent dat men ineens de Kinderbescherming tegenover zich vindt. Dat je in het beklaagdenbankje zit en organisaties als Veilig Thuis, wijkteams, gemeenteambtenaren en jeugdbeschermingstafels dreigen je kind onder toezicht te plaatsen of zelfs uit huis te plaatsen. En dat niet omdat je je kind misbruikt of mishandelt, maar omdat je je kind juist probeert te beschermen. Omdat je het niet naar school wil dwingen zonder dat er passend onderwijs geboden wordt, of omdat je kind niet belastbaar is.

Leerplicht in gedrang

Maar omdat de leerplicht in het gedrang kan komen, kan zo’n situatie uiterst akelige gevolgen krijgen. Een leerplichtconflict dat dus niet wordt veroorzaakt doordat je kind spijbelt, of jullie zo graag buiten de schoolvakanties op vakantie willen, maar omdat je kind ernstig ziek is, een beperking heeft, of met ernstige psychische problematiek kampt.

Dat een kind thuis komt te zitten, heeft dramatische gevolgen voor een gezin. Het is bepaald niet zo dat ouders er op zitten te wachten dat hun kind niet naar school gaat. Niet zelden worden zij door de situatie gedwongen hun baan op te zeggen. Dat ze hun kind niet naar school willen ‘dwingen’ zonder passend onderwijs, wijst er alleen maar op hoe wanhopig zij zijn dat het kind anders beschadigd raakt.

Balans, de vereniging voor ouders van kinderen met problemen bij leren en/of gedrag, lanceerde in september een meldpunt voor misstanden rond dwang en drang bij leerplichtconflicten over passend onderwijs. Als een kind om wat voor ­reden dan ook een tijd uitvalt, bijvoorbeeld door een rouwproces, en een extra ondersteuningsbehoefte heeft, loopt het op sommige scholen mis. Zeker nu scholen met zulke grote lerarentekorten kampen. Dat heeft grote gevolgen voor het kind: zo kan het blijven zitten of moet het ­afstromen naar een lager school­niveau. 

Flexibele school

Alles draait om de vraag of een school flexibel genoeg is om persoonlijk maatwerk te leveren. Sommige scholen doen dat fantastisch, anderen houden vast aan hun aanbod en vallen uiteindelijk terug op drang- of dwangmaatregelen richting ouders om een kind zo snel mogelijk weer in de schoolbanken te krijgen. Daar zit voornamelijk een financieel belang achter. Een schoolbestuur zegt dan: We doen het zo, punt. Als ouders dan niet meewerken en het schoolverzuim te lang duurt, komt de leerplichtwet in beeld. Leerplichtambtenaren of scholen gaan dan soms over op een Veilig Thuis-melding. Het meldpunt is niet alleen bedoeld voor ouders, maar ook voor professionals zoals vertrouwensartsen die er moeite mee hebben veiligheidstaxatiegesprekken te moeten voeren met liefdevolle ouders wier enige ‘misdaad’ is dat ze een passende onderwijsplek voor hun kind zoeken.

Jarenlange strijd

De Bvikz, de belangenvereniging voor zorgintensieve kinderen, strijdt al jaren voor erkenning van de problematiek, met name bij kinderen die ernstig ziek zijn. Men verzamelde liefst 362 casussen en daar zitten schrijnende verhalen tussen. Bij een kind dat ernstig ziek is, is aanvankelijk sprake van ‘geoorloofd verzuim’. Maar ook deze groep wordt door leerplichtambtenaren ernstig onder druk gezet zo snel mogelijk weer naar school te gaan. Zo werd een jonge hartpatiënt onder grote druk gezet. Die liep op school vervolgens een mycoplasma (atypische longontsteking) op. Levensgevaarlijk in zijn geval.

Zowel in het onderwijs als de jeugdzorg lijken wantrouwen en controle de basis van beleid te bepalen. Men staat niet naast, maar tegenover ouders en plaatst hen vaak onterecht onder zware druk.

Op de schop

De leerplichtwet moet op dit punt op de schop. Ouders verdienen steun en begeleiding als hun kind thuis komt te zitten. Vervang dwang en drang door mediation, empathie en begeleiding. Kinderbescherming en Veilig Thuis moeten zich bezig houden met gezinnen waar sprake is van mishandeling, verwaarlozing en misbruik. Begin dit jaar nog werd opnieuw de noodklok geluid vanwege de lange wachtlijsten bij de Kinderbescherming. Door zo veel capaciteit in te zetten in passend-onderwijsconflicten met integere ouders komt men niet toe aan de gevallen van echte kindermishandeling. 

Harriet Duurvoort is publicist

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden