Stop de piraterij!

Zeeroverij blijft een ernstige misdaad en indien hier niet met alle mogelijke middelen tegen wordt opgetreden, zal dit zich alleen maar uitbreiden

Michiel van der Zee roert met zijn interessante bijdrage 'Piraterij voor een eerlijker wereld' een complex onderwerp aan. Het feit, dat de schrijver, student Europese Studies, zich heeft verdiept in de complexe materie van een probleem buiten Europa doet vermoeden, dat hij zich ervan bewust is, hoe afhankelijk Europa is van grondstoffen en producten uit het buitenland. Veel daarvan wordt over zee aangevoerd en veel daarvan passeert de door zeeroverij geteisterde Golf van Aden en Noord Indische Oceaan. Wordt die goederenstroom onderbroken, dan ondervindt onze volkshuishouding daarvan ernstige gevolgen.

Terecht merkt Van der Zee op, dat Somalië (om gemakshalve maar het gehele land te noemen) een failed state is en oorzaak van de zeeroverij in een wijde omtrek rond het land. Ik volg de zeeroverij rond Somalië al ruim 20 jaar op de voet.

Snel leren
In de negentiger jaren zagen we het ontstaan, toen aan de noordkust pogingen werden ondernomen om bulkcarriers (varen langzaam en hebben een laag vrijboord) te kapen. Die pogingen mislukten aanvankelijk. Maar de Somaliër is niet dom. Hij leert snel. Gaandeweg werden de eerste schepen met succes gekaapt. Dit succes groeide uit tot een professionaliteit die we nu zien. Maar waarom werden in de negentiger jaren passerende schepen overvallen?

De rivaliserende krijgsheren hadden geld nodig voor hun strijd. Zij zagen de rijk beladen schepen over zee passeren en zagen daarin een mooie bron van inkomsten. Gek genoeg hebben we vanaf de negentiger jaren tot ongeveer 2004 nooit de argumenten gehoord, dat de Somalische wateren werden leeggevist en afval werd gedumpt.

Deals
Het gebeurde zeker, maar als gevolg van deals, die met lokale krijgsheren werden gesloten, die daarvoor goed werden betaald. Pas rond 2005, toen de internationale gemeenschap riep om maatregelen tegen de gijzelingen, kwamen van Somalische zijde argumenten voor de gijzelingen als : 'we laten de vissers betalen voor het leegvissen van onze wateren', of 'het is een boete voor illegale wapensmokkel door onze wateren' (over het dumpen van afval sprak men in dit kader niet).

De zeeroof groeide rond de Hoorn van Afrika. Niet vanuit de Somalische havensteden, zoals wordt beweerd, maar vanuit verlaten woestijngebieden. Vaak werd vanuit de woestijn met de scheepseigenaren onderhandeld over het losgeld voor hun schepen en bemanning. Inmiddels heeft deze zeeroof de belangstelling gekregen van de internationale misdaad. Onderhandelingen over losgeld vinden tegenwoordig plaats in Nairobi, Dubai, of grote Europese zakencentra. Daarmee wordt het erg moeilijk om inzicht te krijgen op het zakelijke gedeelte van zeeroverij.

Ondernemersgeest
Het operationele gedeelte van zeeroverij rond de hoorn van Afrika is duidelijker. Zoals overal in de wereld kent ook Somalië ondernemersgeest. Jongelui met een kansloze toekomst, maar wel een ondernemersgeest proberen door te dringen tot de happy few die zich met zeeroof bezig houden. Als ze eindelijk zijn doorgedrongen tot de zeerovers-'elite' kunnen ze veel geld verdienen.

'Kunnen', want het gaat ook wel eens mis. Hun kansen hebben ze goed doordacht. Het ergste wat ze kan overkomen is bij de actie omkomen. Dat is pech, maar die kans is aan de wal net zo groot. Worden ze gepakt, dan wacht hen in de meeste gevallen een betere toekomst dan in hun eigen land. Pech hebben ze, wanneer ze worden berecht en opgesloten in eigen regio. Maar die kans lopen ze ook, als ze aan de wal criminele activiteiten ontplooien en worden gepakt. Als ze kans zien een schip te kapen en het losgeld wordt uitbetaald, dan valt hen in één klap een grote rijkdom ten deel.

SUV's
Het is zeker niet zo, zoals Van der Zee beweert, dat lokale dorpen daardoor ineens worden geholpen door de piraten en er een zekere welvaart onder de bevolking ontstaat. Zeker, er bestaan verhalen over verlaten vissersdorpen, die zouden zijn omgetoverd tot paradijzen met luxe villa’s en SUV’s. Maar de relatieve luxe die ontstaat is echter uitsluitend voor de kapers zelf. Het grote geld komt in handen van de grote misdaadorganisaties.

Jammer, dat de schrijver zich laat verleiden tot een uitspraak dat het voor de 'multinationals' die het losgeld moeten betalen, gaat om 'wisselgeld' en dat zij toch verzekerd zouden zijn. Deze zo genoemde multinationals zijn in maritieme termen gewoon rederijen. Rederijen hebben het op de dag van vandaag niet gemakkelijk. En van wisselgeld als losgeld is geen enkele sprake. Hun verzekeraar betaalt lang niet alle kosten en rederijen moeten nog een vermogen neertellen om schip, opvarenden en lading veilig thuis te krijgen. Dat geldt voor grotere rederijen, maar ook voor kleine met maar enkele schepen en voor kapitein-eigenaren.

Van der Zee is de mening toegedaan, dat het 'om piraterij van de mildste soort gaat, waarbij van de kant van de gijzelaars nog geen slachtoffers zijn gevallen'. Wellicht staat hij mij toe dit tegen te spreken. Zeeroverij rond de Hoorn van Afrika geldt als agressief. Dat de kapers hun gijzelaars 'goed' behandelen, komt alleen maar omdat het handelswaar is. Er worden grote sommen geld met de opvarenden verdiend.

Wrang
Het is o zo gemakkelijk om de situatie vanuit ons comfortabele landje 'even' te beoordelen en het is wrang een opmerking te moeten lezen als bovengenoemd citaat. Heeft u wel eens stilgestaan bij de angst die bestaat onder de talloze zeevarenden, maar ook bij hun thuisfront, als zij het zeeroverijgevaarlijke gebied door moeten? Een zeeman houdt er niet van om te zeuren. Hij doet gewoon zijn werk. Maar ondertussen maakt hij zich wel zorgen.

Cijfers geven aan, dat we rond Somalië helemaal niet hebben te maken met een milde soort van zeeroof. Vorig jaar werden 217 incidenten rond Somalië gemeld. 867 bemanningsleden werden gegijzeld. 10 van hen raakten gewond, vier werden gedood en één werd vermist. In 2009 werden rond de Hoorn van Afrika 47 schepen gekaapt voor losgeld. Op dit moment worden nog 385 gijzelaars vastgehouden. Hardwerkende, onschuldige zeelieden, waarvan een groot deel al meer dan 6 maanden onder vaak erbarmelijke omstandigheden vastzit !

Negentig procent van alles wat er over de wereld wordt vervoerd gaat over zee. Dat gaat voor een deel langs vitale scheepvaartroutes. Indien zo’n goederenstroom wordt onderbroken, ondervindt de volkshuishouding daarvan ernstige gevolgen (een voorbeeld daarvan is de sluiting van het Suezkanaal en de daarop volgende oliecrisis in de zestiger jaren van de vorige eeuw). Het is niet voor niets, dat gemiddeld zo’n 20 marineschepen proberen het gebied rond Somalië vrij van zeeroof te maken. Dat is nodig om een ongehinderde doorvaart te garanderen.

Gewetenloos
Maar zij zorgen er ook voor, dat de koopvaardijschepen met humanitaire hulp van de Verenigde Naties veilig hun bestemming in de Somalische havens kunnen bereiken. Notabene schepen die duizenden tonnen voeding en medicamenten voor eigen volk aan boord hebben, worden ook overvallen door deze gewetenloze kapers. Het is goed dat marineschepen trachten het zeegebied te beveiligen. Het werkt, maar het is symptoombestrijding. De werkelijke oplossing ligt aan de wal. Daarnaast is het van belang dat de kuststaten een goede kustwacht ontwikkelen. Somaliland, Puntland en Jemen zijn daar wel mee bezig. Jemen met een kustlijn van zo’n1600 km slaagt er redelijk in, maar met veel financiële en personele steun van westerse landen. Somaliland en Puntland met een totale kustlijn die wel driemaal zo lang is, krijgen deze steun helaas niet.

Perspectief
Er zijn in Somalië talloze redenen aan te voeren, waarom iemand de zee opgaat om zeeroof te plegen. Ze dienen echter wel in het juiste perspectief te worden geplaatst. Daarin is Van der Zee helaas zijn doel ruim voorbijgeschoten. Zeeroverij blijft een ernstige misdaad en indien hier niet met alle mogelijke middelen tegen wordt opgetreden, zal dit zich alleen maar uitbreiden. De Koninklijke Marine, die haar ontstaan te danken heeft aan zeeroverij in de Gouden Eeuw, is bij uitstek toegerust om deze taak op te pakken en het is daarom verheugend, dat onze regering de ernst van de situatie wél ziet en marineschepen naar dit gebied stuurt, om een bijdrage te leveren aan een vrije zee.







Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden