Opinie

Stop de heimelijke etnische registratie van Nederlanders

Beschouw nieuwkomers als een van ons

Beschouw nieuwkomers als een van ons, ongeacht hun voor ons afwijkende naam of uiterlijk.

Conducteur beboet een passagier. Beeld Julius Schrank

Op een regenachtige ochtend trek ik haastig mijn regenjas aan op weg naar het treinstation. Op het perron besef ik dat mijn NS-jaarkaart in de zak van die andere jas thuis is achtergebleven. 'In de trein krijg je uitstel van betaling', zegt de conducteur. Onderweg opent hij zijn boekje en vraagt naar mijn identiteitsbewijs en schrijft alles over.

Vervolgens wil hij weten in welk land ik ben geboren, want 'dat staat er niet op'. 'Wat heeft dat ermee te maken?' vraag ik hem verbouwereerd. 'Ik moet het hier invullen', zegt hij. 'De NS hoeft mij niet etnisch te registreren', antwoord ik. Nog vóór ik deze zin heb uitgesproken, houdt hij een pasje onder mijn neus: 'als bijzondere opsporingsambtenaar houd ik je hierbij staande'.

Stomverbaasd kijk ik om mij heen. Komen de camera's van Bananasplit ergens tevoorschijn? Maar de man is bloedserieus. In Leiden stappen twee geüniformeerde beveiligers de trein in. Ik word verzocht uit de trein te stappen. Vernederd door de priemende blikken van medereizigers doe ik dat ook. En de trein vertrekt zonder mij.

Afgelopen maand deed ik een poging om online een rekening te openen bij de SNS-Bank. En ja hoor, ook SNS wil weten in welk land ik ooit ben geboren. Op het formulier krijg ik zelfs een lijst waar ik uit mag kiezen. De telefoniste is resoluut: zonder registratie van geboorteland geen rekening.

Op mijn vraag of hier sprake is van discriminatie, reageert het College voor de Rechten van de Mens als volgt: 'In beginsel is het verboden onderscheid te maken op grond van afkomst. Hier moet iedereen dezelfde vraag beantwoorden, dan is het lastig aan te tonen dat er onderscheid wordt gemaakt.'

'Met welk doel wil de bank mij etnisch registreren?' vraag ik SNS schriftelijk. 'Natuurlijk wil SNS dat niet, wij zijn daartoe verplicht door de Autoriteit Persoonsgegevens', schrijft SNS mij nogal ongeloofwaardige terug. Maar de Autoriteit Persoonsgegevens weet nergens van. 'Persoonsgegevens mogen alleen in overeenstemming met de wet worden verzameld; voor welbepaalde, vooraf uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden.' De Autoriteit Persoonsgegevens meldt mij in een reactie: 'SNS vraagt niet naar de nationaliteit maar naar het geboorteland, en dat is helemaal niet relevant. Bovendien is het doel van deze registratie, ook voor ons, onduidelijk. Dit kan voldoende signaal zijn om een onderzoek in te stellen.'

De reden dat we in Nederland mensen zo graag in categorieën willen vatten, blijft voor mij een raadsel. Geboorteplaats, zoals in het paspoort staat, is blijkbaar niet onderscheidend genoeg; er zijn te veel steden in de wereld. De nationaliteit is het ook niet; er zijn tegenwoordig genoeg mensen van buitenlandse komaf met de Nederlandse nationaliteit. De beste optie blijft dan registratie van geboorteland. Een klein nadeel is wel dat je een minderheid witte Nederlanders die in het buitenland zijn geboren en buitenlanders die in Nederland zijn geboren meeneemt. Ziehier het glibberige pad, tussen de mazen van wet en regelgeving door, voor heimelijke etnische registratie.

Ooit vroeg ik een oud schoolvriendje die tegenwoordig in Canada woont of hij na 35 jaar ook zo gek wordt van de dagelijkse vraag: waar kom je vandaan? Hij wist niet waar ik het over had. 'Hier is deze vraag een belediging; natuurlijk ben je Canadees als je in Canada bent toegelaten', zei hij.

Wanneer ben je een Nederlander, vraag ik mij af. In Nederland eisen we van de nieuwkomers om zich niet in de eigen groep op te sluiten; ze moeten meedoen en een van ons worden. Dan moeten we ze ook als zodanig beschouwen, ongeacht hun voor ons afwijkende naam of uiterlijk. Stop met heimelijke etnische registratie van Nederlanders. Reduceer het verwerven van de Nederlandse nationaliteit niet tot een administratieve handeling. Het Nederlanderschap is waardevoller dan dat.

Keyvan Shahbazi is cultureel psycholoog en is van Iraanse afkomst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.