Column Joost Zaat

Stop dat jaarlijkse extra miljard voortaan niet in een ziekenhuis maar in de basisschool

Ik kijk naar een spreker ver weg op een podium in een grote zaal. Een professor vertelt daar, enthousiast als altijd, dat dementie heel vaak voorkomt en dat er over een tijdje echt een geneesmiddel komt. De schatting over hoeveel mensen dementie hebben is behoorlijk breed: nu zijn het er waarschijnlijk zo’n 257 duizend, maar het kunnen er zomaar 50 duizend meer of juist minder zijn. Dementie kost zo’n 6,6 miljard euro, 25 duizend per persoon. Ik snap wel dat je als maatschappij, als dokter en als naaste wilt proberen iets aan dementie te doen. 

De professor op het podium denkt dat dementie niet te voorkomen is want ‘maar’ 35 procent van alle gevallen zou te voorkomen zijn door gezonder leven of een hogere opleiding. ‘Hoe kun je dat betere onderwijs of minder sociaaleconomische verschillen regelen?’, vraagt hij vertwijfeld. Ik kan uit de verte aan zijn lichaamstaal zien dat hij zoiets een volstrekt kansloze opgave vindt. De oplossing moet volgens hem komen door harder te zoeken naar de oorzaak en naar een pilletje. 

Ik vind het iets aandoenlijks hebben: zoveel geloof in de maakbaarheid van het leven, dat je telkens belooft dat er overmorgen geen leed meer is en dan elke paar jaar weer constateren dat het niet lukt. Farmaceuten hebben veel stofjes getest en wereldwijd honderden miljarden geïnvesteerd maar tot nu toe helpt niks. Ik zou het bij zo weinig succes dan fluks over een andere boeg gooien. ‘Epidemieën’ bestrijd je immers zelden met pillen, maar met zaken als goed onderwijs, verkleining van sociaaleconomische verschillen en een strikt antitabaksbeleid om er maar eens een paar te noemen.

Om de verhouding te zien: de zorg slokt jaarlijks bijna 100 miljard op, aan direct onderwijs geven we 32,5 miljard uit, waarvan 11 miljard aan het basisonderwijs. De Rijksoverheid geeft ongeveer 5.300 euro per gewone basisschoolleerling uit, waarvan er volgens deze krant 4.700 euro bij de school zelf terecht komt. Elke Nederlander kost zo’n 5.500 euro aan zorg. Kijkend door je wimperharen lijkt het alsof we zorg per ‘gebruiker’ even belangrijk vinden als onderwijs aan kinderen. Toch geloof ik daar niks van. Zorg is een slokop, daar willen ze altijd meer geld: de omzet van ziekenhuizen stijgt elk jaar met circa een miljard euro. Dokters en onderzoekers overdrijven het belang van hun zorg. Een investering in een basisschoolkind is iets waar zij haar hele leven profijt van heeft. Voor vijf basisschoolleerlingen kun je maar een oudere met dementie verzorgen. Er zijn zeker mensen in de zorg nodig, maar nog veel urgenter in het onderwijs. Voor zover ik kon nagaan, ontbreekt een antwoord op de vraag waar je effectiever een miljard euro extra in kunt stoppen als je de gezondheid van een hele populatie wilt verbeteren: onderwijs of specialistische zorg. Het zou mij niet verbazen als dat toch het onderwijs is. Stop dat jaarlijkse extra miljard voortaan dus niet in een ziekenhuis maar in de basisschool.

Reageren: j.zaat@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.