media inpolen

‘Stop calling me murzyn’: 10-jarig meisje opent debat over ‘het Poolse n-woord’

In Polen is er debat ontstaan over ‘murzyn’, het equivalent van het ‘n-woord’. Het land verkeert weer eens in tweespalt, constateert onze correspondent Jenne Jan Holtland.

Bianka Nwolisa tijdens het protest bij de Amerikaanse ambassade.Beeld Fot. Aleksandra Szmigiel/REPORTER/EastNews)

Het gezicht van Black Lives Matter in Polen is een klein meisje van tien jaar oud. Begin deze maand kwam Bianka Nwolisa met haar ouders − Poolse moeder, Nigeriaanse vader − en broertjes naar een protest bij de Amerikaanse ambassade in Warschau. Op haar kartonnen bord stonden vier woorden die de boel in Polen flink opschudden. Met een stift had Bianka geschreven: ‘Stop calling me murzyn.’

‘Murzyn’ (spreek uit: moezjin) is losjes te vergelijken met het Nederlandse woord ‘moor’ en is het Poolse equivalent van het ‘n-woord’. Afrikaanse immigranten, een kleine maar steeds zichtbaarder groep, klagen er al jaren over, maar veel witte Polen zien het probleem niet. Het debat over multiculturalisme staat nog in de kinderschoenen. ‘Hoe wil dat meisje dan genoemd worden?’, mopperde een journalist van het rechtse tijdschrift Do Rzeczy. ‘Afropoolse? Niet-witte Polenbezoeker? Moeten we elke zwarte in Polen vragen onder welke identiteit hij wil vallen?’ Absurd, vond deze Jerzy Karwelis, ‘zo werkt taal niet.’

Zoals vaker verdeelt het Polen in twee kampen. Het links-liberale Gazeta Wyborcza drukte een Facebook-tekst af van Mamadou Diouf, een Senegalees die sinds de jaren tachtig in Polen woont. Het woord ‘murzyn’ staat voor een ‘levend product’, legde hij uit, voor handelswaar uit de koloniale tijd. ‘Het woord voor een product kan niet de naam van een mens zijn.’

Bij Notes from Poland, een veelgelezen site gerund door een Poolse Brit, wees een commentator fijntjes op spreekwoorden als ‘honderd jaar achterlopen bij de murzyns’ (betekenis: je bent niet bij de tijd). Verderop kwam taalkundige Jerzy Bralczyk aan het woord die zelf flink in de knoop leek te zitten. Hij bekende dat hij een zwarte vriend was kwijtgeraakt omdat hij het woord was blijven gebruiken. Tegelijk hoopte hij dat het woord zijn ‘negatieve associaties’ zou kwijtraken als mensen het ‘neutraler’ zouden gaan gebruiken.

Polen is niet behept met een koloniaal verleden, zodat je zou verwachten dat de zaak met wat meer ontspanning besproken zou kunnen worden. Tussen haakjes: er is een handvol Poolse expedities geweest, maar die mislukten zo faliekant dat niemand eraan herinnerd wil worden. De enige plek rond de evenaar waar je met wat geluk (een variatie op) Pools kunt horen, is het eiland Haïti, waar Poolse officieren in 1802 in opdracht van Napoleon de slavenopstand moesten neerslaan. In plaats daarvan liepen de Polen over naar de Haïtianen, en werden beloond met burgerschap.

Wat de discussie in Polen vertroebelt, is dat het murzyn vaak in één adem wordt genoemd met een populair kindergedicht van Julian Tuwim. Tuwim dichtte in de jaren dertig over een zwart jongetje in het verre Afrika, ‘murzyn Bambo’, wiens ‘chocoladegezicht zelfs glimt als hij fronst.’ Kom, neem een bad, zegt zijn moeder, maar dat wil kleine Bambo niet, ‘want dan wordt zijn huid wit.’ Nog steeds zit het gedicht op veel scholen in het curriculum.

De progressieve website Krytyka Polityczna is er klaar mee. ‘Het argument is: wat gaan we de kinderen dan voorlezen? Dat is natuurlijk een variatie op het aloude: straks kun je helemaal niks meer zeggen.’ De aanstichter van de discussie, de 10-jarige Bianka, vertelde Gazeta Wyborcza dat het gedicht bij haar in de klas werd gelezen. ‘Ik vroeg of ik naar de wc mocht en begon daar te huilen.’ De leraar had haar niet begrepen, zei ze. Of haar klasgenoten de foto van haar protest gezien hadden, vroeg de interviewster. Ja, zei Bianka, ze hadden haar gebeld en geschreven. ‘Ze zeiden dat ik de wereld aan het veranderen ben.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden