OpinieKernwapens

Stilte rond kernwapens is Russische roulette

Massale betogingen tegen kernwapens als in de jaren tachtig zie je niet meer, al is het gevaar gegroeid. Tijd voor actie, vindt Jan Hoekema.

Bezoekers van het Hiroshima Peace Memorial Museum gisteren bij een foto van Yukiko Fujii (10) die de bom overleefde maar later stierf aan kanker op haar 42ste. Beeld Getty Images

Deze en volgende week staan in het teken van 75 jaar na de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. De gevolgen van de inzet van kernwapens tegen ­Japan in 1945, aan het einde van Tweede Wereldoorlog, waren en zijn nog steeds verschrikkelijk, disproportioneel en ontoelaatbaar naar maatstaven van internationaal recht.

Dit jaar herdenken wij ook dat vijftig jaar geleden het Non-Proliferatie Verdrag (NPV) tot stand kwam. In het verdrag beloven niet-kernwapenstaten en kernwapenstaten elkaar dat kernwapens niet verder zullen worden verspreid over meer landen, in ruil voor nucleaire ontwapening. Van die belofte, zeker van de tweede, is weinig terechtgekomen. Afgezien van een hoopvolle opleving eind ­jaren tachtig, begin jaren negentig, na het vergelijk tussen Reagan en Gorbatsjov, is het met die kernontwapening droevig verlopen.

Nieuwe wapens

Het aantal kernwapens – nu ongeveer 15 duizend – gaat niet naar beneden, integendeel. Nieuwe generaties kernwapens worden opgesteld door Moskou en Washington, ontwapeningsverdragen zijn opgezegd of hangen aan een zijden draadje. Een kernoorlog lijkt steeds minder onwaarschijnlijk. Die kan worden veroorzaakt door gebruik van een kernwapen in een regionaal conflict, door een menselijke of technische fout, door hacken, of een uit de hand gelopen dreigement.

65 jaar geleden, op 8 juli 1955, gaf Bertrand Russell in Londen het Russell-Einsteinmanifest uit, dat Albert Einstein kort voor zijn overlijden op 18 april 1955 had getekend. In het manifest wordt gewaarschuwd voor de gevaren van kernwapens en worden landen opgeroepen vreedzame oplossingen voor internationale conflicten na te streven. Uit dit manifest ontstond de internationale beweging van (vooral beta-) wetenschappers ­tegen de kernbewapening, Pugwash, genoemd naar de woonplaats van de magnaat Cyrus Eaton die de beweging op gang hielp. Pugwash bestaat nog steeds, ook in Nederland, en is nog steeds hard nodig.

Gelukkig zijn in Nederland vele organisaties actief (van artsen, advocaten en kerken tot Pax) in het verzet tegen de kernbewapening. De massale demonstraties van de jaren tachtig maakten plaats voor gerichte actie en beïnvloeding. De Nederlandse regering en onze Staten-Generaal zijn ­actief en betrokken, al kan het zeker meer en beter. Maar zorg is er ook. Het lijkt wel of kernwapens stilzwijgend zijn geaccepteerd als ‘gewoon’, ze ­horen er immers al 75 jaar bij en zijn na Hiroshima en Nagasaki toch nooit meer gebruikt?

Deze redenering lijkt verdacht veel op Russische roulette. Het kan ieder moment misgaan. Komt deze berusting doordat een handelingsperspectief voor de burger ontbreekt, anders dan bij klimaat en ecologie? Niet meer vliegen, anders leven en consumeren, het zijn keuzen die niet direct de wereld veranderen maar wel een gevoel geven iets te kunnen doen aan deze urgente mondiale problemen. Zoiets ontbreekt bij kernwapens.

Riskante hypotheek

Wat staat ons te doen ? Eerst bewustwording. Mensen moeten beseffen dat we door het vertrouwen op kernwapens een riskante hypotheek op de planeet hebben genomen. Dan actie, stap voor stap. Geen nieuwe Amerikaanse kernwapens in Nederland (en andere Navo-landen), daar is geen militaire of politieke noodzaak (meer) voor. Maak afspraken dat kernwapens althans niet als eerste worden gebruikt. Zorg voor transparantie over waar ze liggen, hoe ze zijn beveiligd en wat er mis kan gaan bij opslag en training.

Breng de kernwapenstaten terug aan de onderhandelingstafel, betrek China er vooral ook bij, en laat Moskou en Washington beseffen dat er leiderschap à la Reagan en Gorbatsjov nodig is en geen gevaarlijke megalomanie à la Trump en Poetin. Laat het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk een rol spelen bij de kernontwapening. Maak kernwapens niet tot inzet van een pokergame in Azië en het Midden Oosten.

Het is eerder gelukt wapensoorten de wereld uit te krijgen, zoals chemische wapens. Eerst een gebruiksverbod, later een bezitsverbod. Met politieke wil en diplomatieke krachtsinspanning is dat ook voor kernwapens mogelijk. De wereld doet er momenteel alles aan om een nieuwe pandemie die door mensen is veroorzaakt te bestrijden.

Is het niet hoog tijd om een door mensen veroorzaakte dreiging die al 75 jaar voortduurt, te ontmantelen? Laat Nederland maar weer eens ­ouderwets gidsland zijn op dit terrein, een ‘lichtbaken in een duistere wereld’ zoals ons land zich ooit presenteerde. Hoogdravend, ja, maar ook hard nodig.

Jan Hoekema is voorzitter van Pugwash Nederland en oud-lid van de Tweede Kamer (D66). 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden