'Stijg tot hogere kunst met doe-eens-gek-fonds '

Een interessante optie om tot hogere kunst te stijgen is het scheppen van een fonds 'Doe eens gek'. Een interessant politiek experiment, volgens Kees M. Paling.

© THINKSTOCK

In zijn inspirerende bijdrage zet Tijn Touber uiteen hoe 'ware kunst voortkomt uit een ander bewustzijn'. Hij maakt daarbij onderscheid tussen 'een kunstje' en De Kunst, tussen het vakmanschap van Eric 'slowhand' Clapton en de genialiteit van Jimi 'voodoo child' Hendrix. Aan het betoog ontbreekt echter een conclusie waardoor het het karakter krijgt van een statement. Hier wil ik proberen de draad op te pakken waar Touber een gevoelige snaar heeft geraakt.

Kunstje
Het onderscheid dat Touber maakt, wordt namelijk ook gebruikt door de overheid. En niet alleen in het kunstbeleid, het onderscheid gaat veel verder. Het 'kunstje' staat dan voor het vakmanschap van een kunstenaar, een wetenschapper en een ondernemer. Dankzij dat vakmanschap kan de samenleving genieten van concerten en theateruitvoeringen, van de resultaten en toepassingen van gedegen onderzoek en de beschikbaarheid van producten en diensten tegen een concurrerende prijs.

Het hart van Touber gaat echter duidelijk uit naar de vertegenwoordigers van De Kunst, de geniale vernieuwers die een nieuw perspectief op de werkelijkheid bieden: de Picasso's in de kunst, de Flemings in de wetenschap en de Steve 'Ipad' Jobsen in het bedrijfsleven.

Bevrijder van oude patronen

Maar zoals Touber al schreef, kalkten de popfans in de jaren '60 'Clapton=God' op de muren. Omdat een tot in de perfectie beheerst vakmanschap door de massa wordt herkend en gewaardeerd, terwijl een geniale vernieuwer als Hendrix controversieel blijft. Omdat een messias, een bevrijder van oude patronen niet snel wordt geaccepteerd.

De geschiedenis leert dat geniale invallen niet zijn te plannen en dat fundamentele vernieuwing vaak niet bij voorbaat is te herkennen. Wetenschappelijke doorbraken dienen zich soms bij toeval aan, uitvindingen komen langs in een droom en nieuwe muziekstromen ontstaan tijdens het 'jammen' en experimenteren. Dan heb je een probleem als overheid, wanneer je naast kwaliteit ook vernieuwing en innovatie wilt bevorderen. Want hoe doe je dat?

Van Gogh-trauma
Er is een tijd geweest dat de overheid dan maar een regeling in het leven riep voor elke Nederlander die een penseel kon vasthouden. Om voorgoed een Van Gogh-trauma te voorkomen en tegelijk de voorwaarden te scheppen voor veel Nederlandse Picasso's. Maar toen na vele jaren de kunstberg hoger was dan het IJsselmeer diep, leek een duidelijke grens bereikt. Het werkte niet. En datzelfde gold voor de latere commissies van 'deskundigen' die de 'innovatie' moesten bevorderen of de voorwaarden moesten scheppen voor revolutionaire doorbraken in het wetenschappelijk onderzoek.

Het dilemma zit 'm in de zekerheid die de overheid wenst en de onzekerheid die de kunstenaar/pionier opzoekt, in de vaste regels die de subsidieverstrekker hanteert en de gebaande paden die de subsidiegenieter nu juist verlaat. Ook de 'deskundigen' die je inzet ter beoordeling van projecten zullen blind zijn voor perspectieven die buiten hun wereldbeeld of paradigma vallen.

Doe eens gek
Een interessante optie - die alle zekerheden loslaat - is het scheppen van een fonds 'Doe eens gek'. Een fonds met een beperkt budget, waaruit de dienstdoend staatssecretaris geheel naar eigen believen projecten kan steunen in de sfeer van cultuur, wetenschap en/of innovatie. 'U wilt het Binnenhof inpakken? Morgen beginnen!'; 'Bolbliksems? Wie weet, probeer het maar uit.' Het is een beleid met een beetje 'Franse slag'; het leverde Parijs bijvoorbeeld de piramide bij het Louvre op - destijds zeer controversieel, maar thans niet meer weg te denken uit het Franse cultureel erfgoed.

Een dergelijk fonds zou op zichzelf al een interessant politiek experiment zijn. Het zou namelijk resulteren in het opgeven van zekerheden (investeren zonder garanties, geen afrekening op output) en het verlaten van gebaande paden. Als politiek ook een vak en daarmee een kunstje is, dan is dit een manier om tot hogere kunst te stijgen.

Kees M. Paling is publicist en auteur van onder meer Het Fin de Siècle als uitdaging (uitgeverij Ambo).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden