Stelling: psychiaters moeten minder snel antidepressiva voorschrijven

Pro en contra

Antidepressiva werken (meestal) niet, schreef journalist en psychologie-student Francisca Kramer vorige week in Volkskrant Magazine. Dat stuk riep veel reacties op. Heeft Kramer een punt? Psychiater Bram Bakker vindt van wel, maar zijn collega Esther Fenema stelt: 'antidepressiva genezen wel'.

Foto Hollandse Hoogte / Flip Franssen

Pro: bram bakker is psychiater bij Sitagre, een onafhankelijk psychiatrisch expertisebureau

'Psychiaters moeten eerst een levensstijl-interventie doen voor ze medicatie inzetten. Van antidepressiva krijg je serieuze bijwerkingen en je komt er moeilijk van af. De grootse frustratie van antidepressivaslikkers is gewichtstoename en dat ze geen seks meer hebben omdat ze niet meer kunnen klaarkomen. Deze bijwerkingen zijn voor veel mensen reden om te stoppen, waarna de klachten terugkomen.

'Antidepressiva zijn niet genezend maar ondersteunend. Ik vind daarom dat ze alleen maar mogen worden voorgeschreven in een groter behandelplan waarin ook aandacht is voor alle andere dingen die je kunt doen om je stress te managen, te zorgen dat je je bioritme handhaaft, dat je voldoende rust krijgt en niet alleen maar in je bed blijft liggen.

'Mindfulness en rentherapie moeten in iedere behandeling worden aangeboden. Mensen met een depressie of angststoornis piekeren veel. Dat krijgen ze niet goed tot stilstand. Met mindfulness en hardlopen lukt het over te schakelen op een andere bewustzijnstoestand. Je gaat over van je denkmodus naar je voelmodus. Door te hardlopen wordt het herstel van een normaal dag-nachtritme ondersteund, want je moet naar buiten als het licht is. Dus neurobiologisch gezien heeft het effect. De werking op het niveau van neurotransmitters is overeenkomstig met die van antidepressiva. Alleen maak je als je gaat bewegen die feelgood-stofjes zelf aan, en komen ze niet uit een potje.

'Ga mensen met psychische klachten eerst eens op een normale manier reactiveren en zorgen dat er structuur in hun leven komt. Als het dan nog niet werkt, kun je altijd nog antidepressiva voorschrijven. Maar 99 van de 100 artsen hebben dan al lang en breed hun receptenblok getrokken.

Bram Bakker Foto Klerk, Diederik de

'Veel dokters verdedigen het voorschrijven van antidepressiva omdat dat het enige zou zijn dat helpt bij een zware depressie. Maar ook bij een zware depressie is het goed om met je hoofd in de zon te zitten, in de tuin te werken of muziek te maken en te bewegen. Zware depressies worden ingezet als excuus voor het gebruik van medicatie. Maar de meeste zware depressies zijn licht tot matig begonnen. Je kunt depressief worden door een ongelukkig huwelijk of omdat je je baan bent kwijtgeraakt. Als je een depressie behandelt maar niet de omstandigheden dan is het een kwestie van tijd tot je klachten weer terug zijn. Antidepressiva genezen geen slechte huwelijken en voorkomen geen ontslag.

'We moeten ophouden antidepressiva te bestempelen als geneesmiddelen, ze genezen namelijk niets. In de term geneesmiddel zit een valse belofte. Als je eerlijk bent, zijn antidepressiva lapmiddelen. Natuurlijk is een lapmiddel soms nodig, maar noem het zoals het is. Net als een pleister op een wond niet geneest, doen antidepressiva dat ook niet. Never.'


Contra: Esther van Fenema is psychiater in het LUMC

'Sommige mensen zouden juist meer en eerder antidepressiva moeten nemen. Hardlopen is leuk en aardig maar een echte depressie vraagt om een andere benadering en om medicatie. Ik zie prachtige resultaten van mensen die door pillen hun leven weer terugkrijgen.

'Het is de kunst om de juiste afweging te maken tussen de noodzaak van medicatie en de eventuele bijwerkingen, zoals maag-darmklachten, duizeligheid en seksuele stoornissen die soms - tijdelijk - kunnen optreden.

'Het zijn fabeltjes dat je verslaafd kunt raken aan antidepressiva. Het mechanisme heeft helemaal geen verslavende werking. Je kunt er misschien alleen psychologisch verslaafd aan raken omdat je bang bent om te stoppen.

'Voor sommige mensen die lijden aan een depressieve stoornis is het gebruik van antidepressiva echt de enige oplossing. Vooral bij mensen die in de familie belast zijn met depressieve stoornissen, dus waar een sterke biologische component speelt, hebben antidepressiva vaak een gunstig effect. Hoe ernstiger de depressie hoe meer profijt je vaak hebt van antidepressiva.

'Ik word zo moe van mensen als Bram Bakker die roepen dat mensen die depressief zijn op mindfulness moeten of moeten gaan bewegen. Als mensen depressief zijn, kunnen ze zo moe zijn dat ze helemaal geen energie hebben om te gaan sporten. Die mensen moeten eerst geholpen worden met een medicament, die zijn niet in staat om even te gaan hardlopen. Ze zijn daar gewoon te ziek voor.

Esther van Fenema Foto .

'Als Bram Bakker zegt dat hardlopen zo goed is tegen een depressie laat hij tegelijkertijd veel mensen in de kou staan die alleen zullen opknappen door pillen. Er is al zo'n taboe en stigma op de ziekte, veel mensen die depressief zijn schamen zich. Bakker moet oppassen dat hij de mensen die te ziek zijn en die antidepressiva nodig hebben, niet over een kam scheert met de mensen die een lichte depressie hebben waarbij hardlopen helpt. Bewegen helpt niet iedereen, dat verschil moet duidelijker gemaakt worden. Er zijn veel variaties in deze ziekte: van heel licht tot zwaar, zo zwaar dat je niet meer eet en drinkt en bijna doodgaat aan deze ziekte, of tot mensen die zelfmoord plegen. Je moet als expert goed kijken met wie je te maken hebt. Het is maatwerk.

'Antidepressiva genezen wel. Door pillen kun je opknappen. Ik heb al zoveel patiënten gezien die eenzaam op bed lagen maar door antidepressiva weer verder konden met hun leven en met hun studie. Je ziet bijvoorbeeld dat mensen weer kunnen genieten van dingen, weer sociale contacten aangaan in plaats van alleen op de bank hangen, weer hun eetlust terugkrijgen en normaal kunnen slapen en gewoon over het algemeen beter functioneren.'

Meer over