Column Aleid Truijens

Stel een verplicht quotum in voor academici in het basisonderwijs

Het was een geweldig idee, de academische pabo. De eerste opende in 2008 in Utrecht, daarna volgden snel alle universiteitssteden. Hier konden vwo’ers naast de gewone pabo een bachelor in onderwijskunde of pedagogie halen. Ideaal voor studenten (m/v) die in hun hart wel willen lesgeven op de basisschool, maar zich op de pabo denken te gaan vervelen en ook wetenschappelijke belangstelling hebben. Het is nog steeds een goed idee: verhoog het niveau van de lerarenopleidingen en daarmee de kwaliteit van het onderwijs. Precies zoals, alweer twaalf jaar geleden, de Commissie Leraren onder leiding van Alexander Rinnooy Kan voorstelde. Die voorspelde met akelige precisie het huidige lerarentekort én het kwalitatieve tekort. Zij vond dat, ook in het basisonderwijs, 40 procent van de leraren academisch geschoold moest zijn, met bijbehorend hoger salaris. Dat gebeurde niet. Natuurlijk niet. De meeste schoolbesturen piekerden er niet over; het kostte geld.

De academische pabo is een bescheiden succes. Elk jaar beginnen ruim driehonderd eerstejaars eraan, een fractie van het totale aantal basisschoolleerkrachten. De meeste studenten zijn tevreden over de opleiding, al vallen er onderweg veel af. Ze switchen naar de gewone pabo of naar onderwijskunde. Of ze staan een paar jaar voor de klas, doen alsnog een master en worden beleidsmedewerker of onderzoeker, of onderwijsadviseur bij een commercieel bureau. Dat betaalt stukken beter en is minder uitputtend. Vorig jaar is aan de Radboud Universiteit Nijmegen een driejarige bachelor pedagogische wetenschappen van primair onderwijs (PWPO) gestart, de eerste volledig universitaire lerarenopleiding basisonderwijs. Hoopgevend is dat deze nieuwe bachelor echt opleidt voor het basisonderwijs, niet voor de kleilaag eromheen. Maar dan moet je academici wel passend werk bieden. Je lokt die mensen niet met sneue praatjes over ‘onbetaalbaar’ werk, over ‘helden’, die ‘het verschil maken’, maar met een eigen rol, een specifieke bijdrage. 

Dat werken op een basisschool voor veel van de afgestudeerden geen feest is, bleek bij de viering van het tienjarig bestaan van de academische pabo in Leiden. Ze voelen zich onderbetaald en ondergewaardeerd en soms door collega’s met de nek aangekeken. In een onderzoek van bureau Berenschot, Loopbaanpaden in het primair onderwijs (2018), zegt 85 procent van de ondervraagde academisch opgeleide basisschoolleraren te weinig loopbaanperspectief te hebben. Zij vinden dat directies en besturen hun kennis en inzicht te weinig benutten. Het merendeel heeft geen andere taken en krijgt hetzelfde salaris als niet-academische leraren – flink minder dan andere academici. Waarom zouden ze blijven? 

Dit is een enorme gemiste kans om op lange termijn het lerarentekort echt op te heffen. Extra geld, mocht het er komen, gaat naar álle basisschoolleraren, en terecht: die salarissen zijn te laag. Maar leraren zouden ook moeten demonstreren voor meer differentiatie, in taken en salarissen: lees- en rekenspecialisten bijvoorbeeld, orthopedagogen, vakleerkrachten voor sport, literatuur en muziek. Zo ontlast je klassenleerkrachten, maak je het werk aantrekkelijker en haal je een waaier aan kennis binnen.

Salarisverschillen veroorzaken maar kinnesinne onder het personeel, vinden veel schoolbestuurders. Ze doen toch uiteindelijk hetzelfde werk? Dit aloude ‘gelijke monniken, gelijke kappen’-argument is dodelijk. Het jaagt academici weg. Ze zouden juist níét hetzelfde werk moeten doen. Academici zijn geen betere leraren, maar leraren met andere kennis en vaardigheden, zoals in ziekenhuizen hbo-verpleegkundigen en -fysiotherapeuten even zinvol, maar niet hetzelfde werk doen als artsen. Ze vullen elkaar aan. Ook in het basisonderwijs is aanvullende kennis hard nodig. De overheid moet ingrijpen door een verplicht quotum voor academici op basisscholen in te stellen, met welomschreven taken en salarissen. Dan komen ze echt wel. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden