Opinie

Steeds vaker wordt geprobeerd rechtmatig protest monddood te maken

De Spaanse autoriteiten legden de Arctic Sunrise aan de ketting, de ijsbreker waarmee ik dik een jaar geleden actievoerde tegen olieboringen in het Russische Noordpoolgebied. De strijd voor het milieu is uiteindelijk ook een strijd voor onze democratische grondrechten.

Het schip de Arctic Sunrise van milieubeweging Greenpeace is dinsdag in Arrecife op het Spaanse eiland Lanzarote aan de ketting gelegd. Beeld epa
Het schip de Arctic Sunrise van milieubeweging Greenpeace is dinsdag in Arrecife op het Spaanse eiland Lanzarote aan de ketting gelegd.Beeld epa

Kun je je nog herinneren dat grootschalige milieuvervuiling iets was dat ver weg gebeurde? In landen die er - we zeiden het niet, maar dachten het wel - niet zo heel erg toe deden. Denk aan de ravage die Shell aanrichtte in Nigeria, de vervuilende kolenmijnen in Colombia. Het naar boven halen van olie en gas, voor een groot deel bestemd voor onze benzinetanks en energiecentrales, gebeurde veelal in 'wegwerpregio's'.

Nu de voorraden slinken, richten de Shells en Gazproms van deze wereld zich op onconventionele bronnen, zoals dat zo mooi heet. Dan gaat het om moeilijk bereikbare olie en (schalie)gas. Wat die bronnen met elkaar gemeen hebben: de methoden van extractie zijn zeer gevaarlijk, kostbaar en vervuilend. En... de boorputten worden geslagen op plekken die ons na aan het hart liggen. In Groningen trilt de laatste aardbeving nog na, maar de fossiele industrie staat al in de startblokken om door het hele land proefboringen te verrichten voor schaliegas. In de jacht op de laatste voorraden fossiele brandstoffen is geen regio veilig.

Dat ondervonden bewoners van Lanzarote en Fuerteventura, twee Canarische eilanden waar menig Nederlander eens een strandhandoek neerlegde. Het unieke ecosysteem van de Spaanse archipel wordt bedreigd door het voormalige staatsbedrijf Repsol, dat daar diepzeeboringen wil uitvoeren. De risico's voor het milieu én het levensonderhoud van de eilandbewoners zijn groot. Veel Spanjaarden zijn tegen, maar Repsol gaat ongestoord verder. Net zo ongestoord trouwens als het opereert in het Peruaanse deel van het Amazonewoud, waar het tientallen boorputten wil slaan in het leefgebied van oorspronkelijke bewoners.

Resistance is futile, dat is zo ongeveer de houding van fossiele-energiereuzen als Repsol. We gaan in het Westen graag prat op democratische grondrechten, maar kom niet aan de belangen van de olie-industrie. Dat merkte Greenpeace afgelopen weekend, toen onze rubberboten tijdens een vreedzame actie bij Lanzarote meermaals hard werden geramd door boten van de Spaanse marine. Een van de actievoerders brak hierbij haar been en viel in zee.

Een bizarre actie van de marine, maar we kunnen wel tegen een stootje; ik maak me pas echt druk over wat er gisteren gebeurde. De Spaanse autoriteiten legden de Arctic Sunrise aan de ketting, de ijsbreker waarmee ik dik een jaar geleden actievoerde tegen olieboringen in het Russische Noordpoolgebied. Ik kan er niets anders van maken dan dat een overheid een rechtmatig protest monddood probeert te maken. Burgerlijke ongehoorzaamheid, de aanjager van zo ongeveer alle bewegingen voor sociale rechtvaardigheid uit het verleden, wordt gecriminaliseerd. Wat de Spaanse autoriteiten in feite zeggen: de belangen van de olie-industrie staan boven het milieu, boven de proteststem van miljoenen mensen wereldwijd die er genoeg van hebben dat elk laatste ongerepte stukje natuur op aarde wordt opgeofferd voor het mantra 'meer, meer, meer'.

Bonter

Het kan trouwens nog een stapje erger: het lijkt een trend te worden dat bedrijven preventief vreedzame acties de kop proberen in te drukken. Op 4 oktober werd Greenpeace voor de rechter gedaagd door een olietanker van het Russische Gazprom. Het schip naderde de haven van Rotterdam om daar een lading Noordpoololie te lossen. Wij lagen met de Arctic Sunrise klaar om tegen dit transport te protesteren; gesteund door 6 miljoen mensen wereldwijd en 70 procent van de Nederlandse bevolking die aangeeft tegen olieboringen in het Noordpoolgebied te zijn. Het Russische staatsbedrijf echter werd in het gelijk gesteld: het protest mocht niet doorgaan. Ons hoger beroep dient later dit jaar, maar het schip kon zijn controversiële lading ongestoord lossen. Hoewel bij het preventief onmogelijk maken van protestacties geen politiegeweld of (zoals in mijn geval) een maandenlange celstraf komen kijken, zet deze trend de bijl aan de basis van de democratie.

Royal Dutch Shell maakte het nog bonter: nog voordat het in 2012 bij Alaska probeerde te boren naar olie, probeerde het met een preventieve rechtszaak toekomstige protesten de nek om te draaien. Je leest het goed: Shell vroeg de rechter om protesten van milieuclubs als Greenpeace al bij voorbaat te verbieden. Vorige week werd dit bizarre verzoek terecht door een Amerikaanse rechter van tafel geveegd. Maar het signaal moeten we serieus nemen. Zowel overheden als multinationals neigen vaker en vaker naar het (preventief) neerslaan van vreedzaam protest. Rusland maakt het non-gouvernementele organisaties met restrictieve wetten moeilijk; in Spanje nam de overheid onlangs wetten aan die het mogelijk maken demonstranten hoge administratieve boetes op te leggen.

Vreedzaam kunnen protesteren is een basisvoorwaarde voor een gezonde samenleving - het diepgewortelde recht om je stem te laten horen, om onrechtvaardige wetten te betwisten. En ook het recht om soms, als het systeem echt faalt, je eigen lichaam in de strijd te gooien om een stem te geven aan dat wat kwetsbaar is en niet voor zichzelf kan opkomen. Rechten waar voorgaande generaties met gevaar voor eigen leven voor hebben gevochten, mogen we niet verloren laten gaan voor het eigenbelang van een paar duurbetaalde CEO's of de reactionaire neigingen van overheden die lak hebben aan hun eigen burgers. Het is aan ons om terug te vechten, onze stem extra luid te laten klinken. De strijd voor het milieu is uiteindelijk ook een strijd voor onze democratische grondrechten.

Faiza Oulahsen, campagneleider klimaat en energie, Greenpeace Nederland

Greenpeace-activist Faiza Oulahsen na aankomst uit het Russische Sint-Petersburg op Schiphol. Beeld anp
Greenpeace-activist Faiza Oulahsen na aankomst uit het Russische Sint-Petersburg op Schiphol.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden