kunst stedelijk museum breda

Stedelijk Museum Breda doet een Marie Kondo’tje: van de 65 duizend items uit de collectie moeten er 35 duizend weg

Een medewerker van het Stedelijk Museum Breda werkt aan de nieuwe collectie-opstelling. Beeld Simon Lenskens

In de zomer van 2017 stelde Dingeman Kuilman, algemeen directeur van het net geopende Stedelijk Museum Breda, dat er voorlopig geen collectiestukken worden afgestoten. Daarvoor was volgens hem geen aanleiding; zijn nieuwe museum, een door de gemeente gedwongen samenvoeging van Museum of the Image (MOTI) en Breda’s Museum, zou evenveel subsidie krijgen als de twee musea eerder tezamen.

Anderhalf jaar later ondergaat het Stedelijk Museum Breda een rigoureuze ontzamelingsoperatie: van de 65 duizend ‘records’ waaruit de collectie bestaat – een record kan een prent beschrijven, maar ook een heel servies – moeten straks naar schatting zo’n 30 duizend over zijn. De gemeenteraad van Breda moet binnenkort zijn goedkeuring verlenen aan de laatste fase van dit plan.

‘Het is geen operatie die is opgezet vanuit financiële of organisatorische beweegredenen’, bezweert Kuilman (57). Alhoewel er problemen zijn – achterstanden bij het registreren, digitaliseren en restaureren van de collectie – komt de beoogde opschoning volgens hem voort uit een analyse van de samengevoegde verzamelingen en de zoektocht naar ‘een collectieprofiel dat aansluit op het nieuwe museum’.

Om dat te bepalen, heeft de kunstinstelling de belangrijkste ontwikkelingen uit de stadsgeschiedenis benoemd en die als leidraad genomen. Daarbij werd ook gekeken naar de opvattingen van de gemeente en andere beheerders van erfgoed in Breda. Dit is een vrij nieuwe werkwijze, stelt Kuilman. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) hielp de ‘integrale visie’ op te stellen, op voorwaarde dat de opgedane ervaring ook in andere steden mag worden gebruikt.

‘Toen wij voor het eerst met de RCE door onze collectie liepen, zeiden ze drie dingen: die is wel heel groot, wat is de kern daarvan goed en wat is die ontzettend onbekend. We brengen het volume nu terug en zijn bezig de presentatie van de vaste collectie opnieuw in te richten – vanaf 26 januari is die te zien.’

Het grootste deel van de afstootoperatie moet in 2022 zijn afgerond, als het nieuwe, gezamenlijke stadsdepot in Breda klaar is. ‘Anders bestaat het risico dat je een nog vervuilde collectie verhuist. Dat kost veel extra vierkante meters. Je kunt beter daarvoor schoon schip maken.’

Medewerkers van het Stedelijk Museum Breda werken aan de nieuwe collectie-opstelling. Beeld Simon Lenskens

Kuilman kreeg in het najaar van 2016 de opdracht om twee totaal verschillende musea samen te voegen; de een was toegespitst op beeldcultuur, de andere had een historische collectie over de stad Breda en een kunstverzameling. Er bleek nogal een achterstand te zijn; in de depots is volgens de algemeen directeur minder opgeruimd dan bij vergelijkbare kunstinstellingen. ‘Daarnaast was er een verzamelcultuur die een breed uitwaaierende collectie heeft opgeleverd, waarvan delen voor een modern museum niet meer relevant zijn. We hebben bijvoorbeeld een complete historische dokterscollectie. En een oude brandweerauto. En een stoommachine.’

Het is een forse afstotingsoperatie, erkent hij. Maar de situatie is volgens hem niet zo dramatisch als die lijkt. Zo zijn de historische prenten uit de collectie, ‘al snel 20.000 records’, naar het Stadsarchief in Breda verhuisd, dat ook zo’n verzameling heeft.

Daarnaast zijn bruikleengevers gevraagd hun objecten terug te nemen die niet meer worden tentoongesteld. De collectie van het Stedelijk Museum Breda is slechts voor een klein deel in eigendom van de stad, wat nogal atypisch is voor een gemeentelijk museum. De twaalf grootste bruikleengevers bezitten circa 95 procent van de verzameling. ‘In een aantal gevallen’, stelt Kuilman, is teruggave waarschijnlijk mogelijk. Maar als de bruikleengever zich daartegen verzet, dienen gemeente (die de contractspartij is) en museum (die de stukken namens de gemeente beheert) zich te houden aan de voorheen gemaakte afspraken, geeft hij toe. ‘Dan zullen we het bruikleen moeten uitzitten.’

Ook wordt geprobeerd om collectiestukken onder te brengen bij andere musea. Sommige deelcollecties kunnen volgens de algemeen directeur in hun geheel worden afgestoten. ‘Een van de voorgangers van dit museum heeft een affichecollectie opgezet. Die voegt echter weinig toe aan de affichecollecties van het Stedelijk Museum Amsterdam en Museum Boijmans van Beuningen. Daar hoef je niet te ingewikkeld over te doen. En wat is de meerwaarde van een verzameling 19de-eeuwse mode indien je dat bij andere musea kunt lenen als je het nodig hebt?’

Op verkoop van collectiestukken rekent hij niet. ‘Het zijn vaak objecten met een historische waarde of een gevoelswaarde. Over het algemeen schrik je je te pletter van de handelswaarde. Daar kun je soms heel droevig van worden.’

Voor de operatie, waarbij volgens Kuilman de museale regels voor ontzamelen in acht worden genomen, moet de gemeenteraad nog extra geld uittrekken: 335- tot 565 duizend euro. ‘Dat is vooral nodig voor het wegwerken van de achterstanden die de afgelopen tien, vijftien jaar zijn ontstaan als gevolg van bezuinigingen. De ellende is dat de administratie rommelig is geworden, waardoor je record voor record moet nagaan of de basisinformatie klopt. Dat is veel werk.’

In 2017, na de fusie tussen Museum of the Image (MOTI) en Breda’s Museum, was de verwachting dat het nieuwe museum meer dan 60.000 bezoekers zou trekken. Het werden er in 2018 echter 20.000 minder. Het gaat nog zeker een jaar duren voordat de oorspronkelijke doelstelling wordt gehaald, voorspelt algemeen directeur Kuilman. ‘We zijn heel snel na de fusie opengegaan. Er zijn daarna nog veel dingen in ontwikkeling. Daar loop je tegenaan op het moment dat je bezoekersgroei wil realiseren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden