Opinie

'Splinterpartijen zijn nodig om politieke onvrede een stem te geven'

Een Kamermeerderheid wil scherpere regels om afsplitsing van fracties tegen te gaan. Goed idee?

Nieuwe partij van oud-PvdA-Kamerleden, Kuzu en Öztürk, heet Denk. Beeld anp

Tom van der Meer, politicoloog UvA:

'Ik zie de noodzaak niet. Afsplitsingen komen vooral voor bij nieuwe partijen: nu bij de PVV, eerder bij de LPF of ouderenpartijen. Logisch, want die moeten hun imago nog vinden. Dat er nu ook drie Kamerleden afgescheiden zijn van PvdA en VVD is uitzonderlijk.

'Afsplitsing is bijna altijd politieke zelfmoord; Kamerleden gaan er echt niet makkelijk toe over. Als je scherpere regels maakt om afsplitsing tegen te gaan, geef je de fractie nog meer macht over de individuele Kamerleden. Dat lijkt me niet goed. Als Kamerlid ben je juist zonder last gekozen en moet je fundamenteel van mening kunnen verschillen met de fractie. Als het probleem is dat partijen minder geschikte kandidaten selecteren, moet je hen niet belonen maar hen dat probleem laten aanpakken.

'Er wordt vaak gezegd dat het land onbestuurbaar wordt van te veel afsplitsingen. Daar geloof ik niets van. Dat komt omdat grote partijen middelgrote partijen zijn geworden en door verschil in samenstelling van de Eerste en Tweede Kamer. Daar zit het probleem.

'Een kiesdrempel? Daar ben ik radicaal tegen. Het leidt niet tot een beter bestuur van het land. Splinterpartijen zijn nodig om minderheden te vertegenwoordigen en politieke onvrede een stem te geven. Zo houden ze kiezers betrokken. Uit doorrekeningen blijkt dat een kiesdrempel niet leidt tot makkelijkere coalitievorming. Sterker nog, splinterpartijen zijn de oliemannetjes die er voor zorgen dat de regering kan blijven regeren. Denk bijvoorbeeld aan het Lente-akkoord uit 2012.'

Beeld vk
Beeld Tom van der Meer

Kristof Jacobs, politicoloog aan de Radboud Universiteit:

'Ja. Zeker in Nederland worden niet veel voorkeursstemmen gegeven. Je wordt op basis van je positie op de partijlijst verkozen.

'Wel kun je je wel afvragen waarom een partij zoveel mensen op de lijst zet die zich later afsplitsen. Partijen kunnen hun people management hier en daar nog wat verbeteren.

'Ik ben tegen afsplitsingen, maar een kiesdrempel is geen goed plan. Zo verplicht je de kiezer om op grote partijen te stemmen. Terwijl de kiezer al zijn verantwoordelijkheid neemt. Bij de laatste verkiezing werd er bijvoorbeeld strategisch gestemd. Daarnaast zien we dat juist de kleine partijen zich heel verantwoordelijk gedragen. Een grote partij als het CDA leunt nu bijvoorbeeld achterover bij de hervorming van het belastingstelsel. Terwijl kleine partijen als de SGP, GroenLinks en D66 wel mee onderhandelen. Voor mij als buitenlander, als Belg, is het ongelooflijk als je ziet hoeveel er in Nederland mede door die kleine partijen veranderd wordt. Daar mag Nederland best trots op zijn.

'Afsplitsingen kunnen het systeem kreupel maken. Met iemand als Bontes is het lastig onderhandelen. Hij heeft geen partijprogramma, geen ondersteuning, geen ideologie. Iedereen roept altijd: ja maar Geert Wilders is toch ook als afsplitsing begonnen? Ja, dat klopt, maar hij is de uitzondering op de regel. Van alle recente afsplitsingen is hij de enige die het is gelukt. Iedereen dacht ook dat Rita Verdonk een grote aanhang zou krijgen, maar ze haalde niet eens een zetel. Terwijl je daar slechts zo'n 70 duizend stemmen voor nodig hebt.'

Beeld vk
Beeld Kristof Jacobs

Hero Brinkman, splitste zich af van de PVV in 2012, nu leider van de Ondernemerspartij:

'Ik voel me niet aangesproken want ik haalde in 2010 20 duizend voorkeursstemmen. Ik stond op de PVV-lijst op nummer 10 maar was derde van de fractie qua aantal stemmen. Het is een slecht idee om afsplitsing van fracties tegen te gaan. Dit is typisch een voorstel van de bestuurderspartijen die bang zijn om hun eigen macht kwijt te raken. Het is een verrijking van de democratie om meerdere partijen te hebben. Kijk naar de SGP, daar stemmen maar 150 tot 200 duizend mensen voor maar ze praten wel degelijk mee.

'Een kiesdrempel is helemaal een slecht idee. Als je naar de peilingen kijkt, is de kans groot dat je voor een meerderheid straks vijf of zes partijen nodig hebt. Het is goed als kleine partijen meer invloed krijgen. En je kunt zeggen wat je wil over Bontes maar hij heeft duidelijke standpunten als het gaan om politie en de strafrechtketen. Een beter programma dan VNL die een BN'er, Bram Moszkowicz, heeft binnengehaald die voor miljoenen aan belasting heeft ontdoken.'

Hero Brinkman Beeld anp
Beeld vk
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden