opinie omstreden column

Speelde Keyvan Shahbazi op de man of op de bal? Ton Nijhuis verdedigt de columnist, Philippe Remarque reageert

Philippe Remarque heeft deze week in een blog op Volkskrant.nl afstand genomen van een column van Keyvan Shahbazi over fellowtravellers. Die besloot daarop te stoppen als columnist. Ton Nijhuis betwist de argumentatie van de hoofdredacteur. Remarque reageert.

Een protest voor de Iraanse ambassade in Den Haag, op initiatief van de Vereniging van Iraanse Academici in Nederland. Beeld ANP

Ton Nijhuis: Columnist Shahbazi ging zijn boekje niet te buiten

Het komt niet vaak voor dat de hoofdredacteur een excuusbericht schrijft vanwege de plaatsing van een column. Deze eer valt Keyvan Shahbazi ten deel. Een dag eerder hadden Michiel Leezenberg en Michiel Baas hem al door het slijk gehaald. Keyvan Shahbazi heeft lange tijd in Iran in de gevangenis doorgebracht en is veelvuldig gemarteld. Dat hij daarom gepassioneerd betrokken is bij alles wat met Iran te maken heeft, is vanzelfsprekend. En dat dit engagement ook in zijn schrijven doorklinkt, is begrijpelijk en heeft ook zijn charme.

In zijn column nam hij Peyman Jafari, Carolien Roelants en vooral de Duitse oud-ambassadeur in Teheran Bernd Erbel op de hak. Dat heeft hij geweten.

Shahbazi moet wel heel erg buiten zijn boekje zijn gegaan om deze shitstorm over zich heen te krijgen. Maar is dit ook zo? Ik ben van mening dat er ook sprake is van weinig welwillend lezen.

Juist omdat het hoogst zelden voorkomt dat de hoofdredacteur een excuusbrief schrijft, mag ik aannemen dat hierover heel goed is nagedacht en elke zin gewikt en gewogen. Philippe Remarque schrijft dat ‘journaliste Carolien Roelants van NRC Handelsblad en Iran-deskundige Peyman Jafari van de Universiteit van Amsterdam door columnist Keyvan Shahbazi in verband worden gebracht met antisemitisme’. Maar wat schrijft de vermaledijde columnist precies? Hij schrijft dat de Trotskistische groepering ‘Internationale Socialisten’ in ‘een wetenschappelijke studie in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken’ getypeerd wordt als een organisatie die ‘behoorlijk antisemitische termen’ gebruikt. Dit heeft hij tussen aanhalingstekens gezet om aan te geven dat dit zo in die studie staat. Jafari was lid van Internationale Socialisten. In welke zin gaat Shahbazi nu precies over de schreef als het gaat om een op de man gespeeld antisemitisme-verwijt? Dat je lid bent van een partij betekent niet dat je alle standpunten ook 100 procent moet delen. Of had misschien niet geschreven mogen worden dat Internationale Socialisten in een studie geschreven in opdracht van Binnenlandse Zaken als antisemitisch gekenmerkt wordt?

Linkse krant

Bij Carolien Roelants is er al evenmin sprake van een op de persoon gericht antisemitisme-verwijt. Shahbazi schrijft slechts: ‘NRC Handelsblad – misschien wel de meest linkse krant van Nederland– die altijd klaarstaat voor een negatief oordeel over Israël.’ Ik ga ervan uit dat de meest linkse krant door de auteur als een grappige sneer bedoeld is. Maar verwijt hij hier alle NRC-journalisten inclusief Roelants van antisemitisme? Ik lees dat niet zo. En bovendien wordt een negatief oordeel over Israël gelijkgesteld met antisemitisme. Dat is wel heel vreemd omdat juist de mensen die graag Israël kritiseren klagen dat ze daarom in het antisemitische kamp worden geplaatst. Bedoelt Philippe Remarque werkelijk te zeggen dat een negatief oordeel over Israël een antisemitisme-verwijt is?

Het ging de columnist overigens helemaal niet om Israël, maar hij stoort zich eraan dat Roelants had geschreven dat ‘Iran geen theocratische dictatuur is’ en dat ‘het land kapot wordt gemaakt omdat het zich niet onderwerpt aan het dictaat van Amerika’.

Ton Nijhuis is directeur van het Duitsland Instituut van de Universiteit van Amsterdam. Beeld Rebke Klokke

Fellowtravellers

Aan het einde van het stuk heeft Shahbazi het over een ‘al te vaak voorkomende samenhang tussen de linksig-romantische denkbeelden van de fellowtravellers van het islamisme met een vooringenomen (veelal antisemitisch) vijandschap jegens Israël.’ Dit gaat echter expliciet over de Duitse oud-ambassadeur Erbel die het blijkbaar goed kan vinden met de notoire antisemiet Ken Jebsen. Dit leidde tot een schandaal, waarop het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken hem heeft ontslagen.

Dat dit citaat met de linksig-romantische denkbeelden in de header is geplaatst en daardoor de indruk gewekt wordt dat dit ook betrekking heeft op Jafari en Roelants, is een keuze van de redactie van de opiniepagina en niet de schuld van de columnist.

Welwillend lezen

Ook Michiel Leezenberg en Michiel Baas spannen zich niet in om een beetje welwillend te lezen. In zijn kritiek op Foucaults positieve waardering voor de Iraanse islamitische revolutie refereert Shahbazi ook aan zijn homoseksualiteit. ‘Wat doet ’s mans geaardheid er in ’s hemelsnaam toe?’, vragen ze zich verbijsterd af. Nou, je zou toch kunnen zeggen dat een land waar homoseksuelen met enige regelmaat ter dood worden veroordeeld dit relevante informatie is, omdat daardoor het standpunt nog meer bevreemdt? Vervolgens schrijven ze over Shahbazi’s karakterisering van Peyman Jafari. Die wordt een ‘postmoderne cultuurrelativist’ en een ‘extreem-linkse Trotskist’ beschouwd, om vervolgens even de les te lezen dat die twee helemaal niet samengaan. Maar waar hebben ze dat gelezen? Dat van het Trotskisme is waar, maar het cultuurrelativisme wordt alleen aan Foucault toegeschreven en niet aan Jafari.

Giftig discussieklimaat

Afgelopen maandag nam René Cuperus afscheid als columnist van de Volkskrant. Hij ging daarbij in op het giftige discussieklimaat dat in Nederland ontstaan is. Daarin heeft hij gelijk. Het wemelt van scheldkanonnades, verwensingen en samenzweringstheorieën. Dat een krant daar goed op let: uitstekend. Maar het is fout om iemand die met stevige kritiek komt de mond te snoeren door hem gelijk te verketteren en te betichten van ongefundeerde beschuldigingen. En dat met argumenten die bij precieze lezing geen standhouden.

Keyvan Shahbazi schrijf al vele jaren met enige regelmaat ingezonden stukken en nu ook columns in de Volkskrant die ik meestal met veel plezier gelezen heb. Ik heb begrepen dat ook hij nu stopt. Dat is een afscheid van twee goede columnisten in één week. Een echt verlies.

Ton Nijhuis is directeur van het Duitsland Instituut Amsterdam.

Philippe Remarque: Krant moet zijn verantwoordelijkheid nemen

In reactie op de kritiek van Ton Nijhuis stelt hoofdredacteur Philippe Remarque dat Keyvan Shahbazi grenzen heeft overschreden door op de man en niet op de bal te spelen.

Ook ik betreur de gang van zaken rond deze column. De Volkskrant heeft Keyvan Shahbazi juist het podium geboden voor stukken over zijn gruwelijke ervaringen in Iran en voor een reeks columns, waarvan één nog na de fellowtravellers-column in de krant is verschenen. Dat hij nu opstapt, is niet ons idee.

De redactie had Keyvan Shahbazi bij het ontvangen van de fellowtravellers-column vooraf moeten duidelijk maken dat de Volkskrant geen podium is voor ongefundeerde ad hominem-aanvallen en hem moeten vragen om aanpassingen. Dat had deze problemen voorkomen. Ik heb mijn excuses aan Shahbazi aangeboden dat dit niet is gebeurd.

Maar nu het stuk eenmaal is gepubliceerd, moet de krant iets rechtzetten. Dat is iets heel anders dan het ‘verketteren’ van een columnist. Het is een kwestie van fatsoen tegenover een gerespecteerde journaliste en wetenschapper die onheus zijn bejegend. Terecht beklaagde René Cuperus zich in zijn laatste column over het ruwe opinieklimaat in Nederland. In de Volkskrant is plaats voor scherp debat, maar aan de verruwing willen wij niet bijdragen, integendeel.

Hoofdredacteur Philippe Remarque. Beeld Jiri Buller

Spreekbuis

De column noemt Roelants en Jafari ‘fellowtravellers’ die optreden als spreekbuis van het Iraanse regime en die vijandig tegenover Israël staan. De bewijzen die hiervoor worden geleverd, zijn uit hun verband gerukt. De auteur doet bijvoorbeeld alsof Roelants beweert dat Iran geen dictatuur is. Dat heeft ze nergens beweerd, ze heeft er slechts op gewezen dat er verschillende machtscentra in dat land zijn.

Dat dit een onvrij en verwerpelijk regime is, daar zijn beide specialisten het met Shahbazi over eens. Ze verschillen slechts van mening over de juiste aanpak van het regime, met harde sancties of met onderhandelingen. Dat is een legitiem meningsverschil, dat ook dwars door het westerse bondgenootschap loopt. Prima om daar een column over te schrijven met een sterke mening en om de ideeën van de anderen op de korrel te nemen. Maar deze column speelt op de man, niet op de bal, en vervalt in valse beschuldigingen.

Antisemitisch

In de finale passage beschrijft de columnist nog eens de ‘al te vaak voorkomende samenhang tussen de linksig-romantische denkbeelden van de fellowtravellers van het islamisme met een vooringenomen (veelal antisemitische) vijandschap jegens Israël.’ ja, het is het einde van een passage over de Duitse oud-ambassadeur Erbel. Maar hier zegt de auteur dat de samenhang ‘al te vaak voorkomt’, somt alle drie zijn kwalificaties van Roelants en Jafari nog eens op en noemt de oorzaak van het laatste verwijt ‘veelal antisemitisch’. Daarmee brengt hij de twee Nederlanders die hij aanvalt in verband met antisemitisme.

De kwalificatie als spreekbuis van het regime en het verband met antisemitisme dat wordt gelegd, overschrijden onze grenzen, hoezeer we de vrijheid van de columnist ook hoog houden. Het is inderdaad zeer uitzonderlijk. Juist omdat ik insta voor de vrijheid van de columnist, heb ik nog nooit excuses voor een column aangeboden in negen jaar hoofdredacteurschap. Aangezien dat over een week voorbij is en ik Keyvan Shahbazi zeer waardeer, had ik het graag zo gehouden. Maar als wij mensen onheus behandelen, moet de krant zijn verantwoordelijkheid nemen.

Philippe Remarque is hoofdredacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden