Verslaggeverscolumn Den Haag

SP wil jacht op de niet-stemmer openen met herinvoering opkomstplicht

De PvdA haalde Jeremy Corbyn, GroenLinks kwam met Thomas Piketty, de Partij voor de Dieren nodigde Kate Raworth uit in Den Haag. Mijn vraag aan Ron Meyer, toen hij de lezing van Corbyn verliet: welke buitenlandse denker gaat de SP omarmen? Plagend bedoeld, maar Meyer nam het serieus. Wacht maar af, zei hij.

Sinds dinsdagavond weten we het antwoord. Het is verrassend en toch ook weer niet. Meyer gaat Édouard Louis naar Nederland halen, de jonge Noord-Franse schrijver – hij is 26 - die wereldwijd succes had met zijn granietharde debuutroman Weg met Eddy Bellegueulle, zich aansloot bij de Franse flankpoliticus Jean-Luc Mélenchon, exegeet van de gele hesjes werd en zijn volgende boeken in het teken van materialisme, klassenstrijd en verpaupering plaatste, zeg maar de Franse traditie van Honoré de Balzac en Victor Hugo.

Ron Meyer.

Louis moet de kwartiermaker worden voor wat de SP als zijn nieuwe werkterrein ziet. De presentatie daarvan gebeurde – symbolische plek omdat de PvdA er eerder met Corbyn kwam – in het Haags Historisch Museum, schuine overbuur van het Torentje. Symbolisch ook omdat de SP niet vaak het centrum van de macht kiest als vergaderplek.

Die opdracht is het in beweging brengen van de niet-stemmer. Geen slecht idee met twee verkiezingen in zicht waarbij de opkomst al decennia dramatisch laag is. Eerst was er Josse de Voogd - politiek geograaf – die liet zien waar je die niet-stemmer moet zoeken. Niet in terpdorpen, bakfietsgordels of middelland, wel in de kanaaldorpen van Groningen, in de hoogbouw, in groeikernen als Lelystad of Zoetermeer. Hij liet ook zien wat er gebeurt als die niet-stemmer gaat stemmen. De SP zou in hele delen van Groningen en Brabant de grootste kunnen worden. Trouwens, ook de PVV zou aanzienlijk groeien.

Gemeenteraadsverkiezingen 2018: bijna overal niet-stemmers de grootste partij. Beeld Josse de Voogd

Wie is die niet-stemmer eigenlijk? Dat ging André Krouwel uitleggen, onderzoeker en man van het Kieskompas. Hij had vier soorten niet-stemmers in kaart gebracht, waarvan hij er twee – de toevallige thuisblijver en de instapper - niet interessant vond. Twee andere categorieën daarentegen, de kwetsbare buitenstaander en de boze afhaker, verdienen volgens Krouwel de warme aandacht van de SP.

Die boze afhaker, de naam zegt het al, is woedend op de politiek. Vanwege flexwerk, vanwege een gebrek aan kansen, overspannen huizenmarkt, gebrekkige toegang tot het hoger onderwijs. Potentiële aanhang voor FvD en PVV, maar ook voor de SP, denkt Krouwel. De SP-stemmer heeft volgens hem vergelijkbare sentimenten: boosheid, verdriet en angst zijn diens dominante politieke emoties.

‘Kwetsbare buitenstaanders’ dat zijn mensen, die zoals Krouwel, zegt ‘het niet gemakkelijk hebben in het leven’. Vaak zijn ze van niet-westerse komaf, ze missen kennis over politiek, voelen zich daar onzeker over. Ook daar zit potentiële aanhang, met net weer een andere politieke voorkeur dan de boze afhakers.

In het Historisch Museum kwam het niet ter sprake, maar het is geen geheim dat de SP het onbegrijpelijk moeilijk heeft. De partij die nog nooit regeringsverantwoordelijkheid nam, ziet zijn aanhang langzaam verdampen. De teloorgang van de PvdA bracht geen nieuw leven, de economische voorspoed doet dat ook niet, de partij lijkt niet in beweging te krijgen.

Zo gek is het dus niet dat de SP voor de niet-stemmer kiest. Temeer omdat het een categorie is waar Den Haag schouderophalend aan voorbij gaat. Door iedereen vergeten, totdat aan de voordeur het geluid van een SP’er op klopronde klinkt.

Op verzoek van de SP werd ook onderzoek gedaan naar stemmers en niet-stemmers in Heerlen: thuishaven van Meyer, enige stad met een SP-burgemeester maar ook een van de gemeenten met de laagste opkomst. Resultaat: niet-stemmers voelen zich niet serieus genomen, ze koesteren wantrouwen jegens de politiek.

Werk aan de winkel dus. De SP ziet twee kansen. Allereerst de invoer van het correctief referendum, ooit volgens Kamerlid Ronald van Raak het favoriete speeltje van de politieke elite, maar inmiddels – weer volgens Van Raak – ‘een machtig wapen in handen van gewone mensen’. In het Historisch Museum wapperde hij met het wetsvoorstel dat hij eerder die dag had ingediend.

Herinvoering opkomstplicht.

De tweede kans grijpt terug in de tijd: herinvoering van de in 1970 afgeschafte opkomstplicht – de Belgen hebben dat nog. Als iedereen gaat stemmen, krijg je een fotografische weergave van de bevolking, citeerde Meyer nog maar eens Domela Nieuwenhuis uit 1884. Die discussie moet aangezwengeld, vinden ze bij de SP.

Voor de noodzakelijke urgentie meldt zich dan later Édouard Louis, opgegroeid in een omgeving waar ze niks van de politiek verwachtten. In Ze hebben mijn vader vermoord verwoordt hij het zo: ‘Voor ons was politiek een kwestie van leven of doodgaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden