Ombudsman Jean-Pierre Geelen

Soms wordt de kracht van beeld onbedoeld onderschat

Krijgt de krant de pagina’s niet meer vol? Jawel, maar zonder groot beeld en ruim wit leest niemand meer een lang verhaal. 

Behalve op kritische lezers mag de (papieren) Volkskrant rekenen op kritische kijkers. ‘Al langer stoor ik me aan het toenemende aantal steeds grotere foto’s in kranten’, schreef lezer Jan Copic. De foto’s bij het artikel over pijnstillers (‘De dokter als dealer’, Zaterdag, 21 juli) waren ‘de bekende druppel om niet langer te zwijgen’: ‘Twee nagenoeg dezelfde foto’s ­paginagroot en een derde met iets kleiner formaat op de voorpagina’, beklaagde de lezer zich. Zonde van de ruimte, vindt hij: gebruik die liever voor reacties van lezers, ‘Want hoe vaak heb ik niet mogen ­lezen dat reacties niet geplaatst kunnen worden vanwege ruimtegebrek?’

De laatste weken kwamen opvallend veel soortgelijke reacties binnen. ‘Is de Volkskrant niet een beetje een fotomagazine aan het worden?’

Doorn in het oog is voor sommigen ook ‘de papierverspillende rubriek ‘Uitzicht uit mijn raam’ in katern V. Op de ene pagina een pentekening van Matteo Pericoli, op de pagina ernaast een kort gesprekje met een BN’er. Een lezer: ‘Wat de redactie ermee beoogt, is mij een raadsel. De overpeinzingen in de tekst gaan nauwelijks over het uitzicht. Doorgaans hebben de ‘raamkijkers’ ook weinig te melden.’ Of dat niet op één pagina kan, was de vraag.

De tekenaar, de tekstschrijver, de vormgever en de chefs van V vonden dat de serie het best tot zijn recht komt met een ‘nogal gewaagde hoeveelheid witruimte’ eromheen. Hoewel, gewaagd: ‘Als je zo’n ­tekening aan de muur zou hangen, zou je er ook een ruim passepartout omheen hangen’, aldus de chef. Juist dat witte kader leidt aandacht naar de tekening, is zijn overtuiging. ‘Meer dan wanneer er tien berichtjes omheen zouden staan.’

Of foto’s, tekeningen en bijbehorende interviews boeiend zijn, daarover valt geen objectief oordeel te vellen. Het blijft goeddeels een kwestie van smaak.

Achter de kritische blik van de lezer (‘De uitstraling is: we krijgen de krant niet meer vol.’) schuilt de gedachte dat wit zonde is van het papier en dat informatie louter uit letters bestaat. Enige luchtigheid of zelfs amusementswaarde lijkt sowieso taboe: ‘Het lijkt erop alsof de lezer vermaakt moet worden.’ Sommige lezers voelen zich dan bekocht.

Het doet denken aan een klacht van vijftien, twintig jaar geleden, over de leeslast van de zaterdagkrant. Klagers konden niet verkroppen dat ze sommige katernen ook gerust ongelezen terzijde mochten leggen. Ze hadden er immers voor betaald.

Is er recentelijk nieuw beleid voor de vormgeving? Nee, zegt de artdirector van de krant. Niet sinds de laatste restyling, zo’n twee jaar geleden.

Tijden veranderen, mede door de onlinecultuur en de uitdijende informatiestroom is de krant opgeschoven in de richting van het tijdschrift. ‘Beeld is een verleider’, zegt hij. Groot beeld is de visuele vertaling van de chocoladeletter, die in deze krant niet voorkomt. De juiste verhouding tussen beeld en tekst kan een lezer aansporen tot lezen, het gevoel van ‘huiswerk’ moet worden voorkomen. De chef: ‘Een verhaal van 3.000 woorden kun je afdoen met twee pagina’s en een klein fotootje, maar dan gaat niemand het lezen. Dan trekken we er liever drie pagina’s voor uit met ruim beeld.’

Het beeld bij het pillenverhaal was volgens de artdirector ‘wat groter dan gebruikelijk, maar er staan ruim 3.500 woorden tegenover’. Dat mag waar zijn, tegelijk geldt: bij toenemende klachten over te groot beeld of te veel wit schiet een krant zijn doel voorbij.

Er bestaat verschil tussen de zaterdagkrant en die van de rest van de week. De voorpagina van de zaterdagkrant bestaat vaak geheel uit beeld. Het is ­bedoeld als ‘etalage’, om in één oogopslag te tonen wat de krant biedt. Belangrijk voor de losse verkoop, op zaterdag veel hoger dan in de rest van de week.

Door de week bestaat de voorpagina een enkele keer ook uit beeld, maar alleen om aandacht te vragen voor een bijzondere productie. ‘Het belangrijkst vind ik de afwisseling’, zegt de artdirector.

Logisch dat beeldrubrieken als die van ‘fotodetective’ Hans Aarsman of de reeks ‘Uitgelicht’ de ruimte krijgen. Beeld is óók informatie. Ja, er heerst een zomerse droogte in de nieuwsstroom. Maar zie het drijvende tafereel van een gezin aan tafel, dat Marcel van den Bergh fotografeerde in Den Bosch. Afgelopen vrijdag over twee pagina’s in de krant. De 25 regeltjes tekst ernaast zeiden minder dan het beeld.

Over beeld gesproken: ‘Had er bij dat dramatische artikel over de oorlog in Jemen niet een wat minder guitig lachende foto van correspondent Ana van Es gekund?’, vroeg een lezer. ‘Nogal misplaatst.’

Soms wordt de kracht van beeld onbedoeld onderschat.

Post van een lezer

Noord-Zuidlijn is voor Amsterdamse media

Het verbaast me hoeveel aandacht de Noord-Zuidlijn kreeg in de krant. Wat is het belang buiten de republiek Amsterdam? De serie foto’s over de kunstwerken kan ik nog zien als aandacht voor kunst en cultuur. Maar niet het gedoe over lijn 16 en meer of minder tijd. Het zou een mooi regionaal onderwerp zijn voor Amsterdamse media.

Boudewijn Canrinus

De kritiek klonk vaker, vooral van buiten Amsterdam. De aandacht was ruim, mogelijk dat die buiten de zomer iets minder was geweest. Maar het ging hier om een miljardenproject waarover veel te doen is geweest, in een stad die velen bezoeken. Daar zit geen grootsteedse arrogantie achter: de krant schreef ook meerdere stukken over de (her)opening van de NS-stations in onder meer Rotterdam, Utrecht, Arnhem en Breda. De kritiek werd ongetwijfeld mede gevoed door de totale media-aandacht: de NOS deed op tv live verslag van de opening.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.