Soms heb ik behoefte aan weer eens een kabinet met een eerlijk verhaal

Vrij Zicht: populisme, in Kamer en kabinet

Martin Sommer

Deze week maakten we het sluitstuk mee van een bureaucratisch drama. Minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge diende een wetsvoorstel in om het gat te dichten waarin 2,1 miljard voor de verpleeghuizen is verdwenen, zonder dat Kamer of kabinet er iets over te vertellen had. In allerijl moest er een wet komen om het grondwettelijk budgetrecht terug te krijgen. Er zijn geen doden gevallen, maar een vrolijk stemmend verhaal is het toch niet.

De Jonge: financiële ruimte zat... Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant Beeld Marcel van den Bergh

In het vorige kabinet bekreunde staatssecretaris Martin van Rijn zich om de bejaardenzorg. Hij moest om de haverklap in de Kamer verschijnen omdat de toestand in de verpleeghuizen onhoudbaar zou zijn. Anekdotisch bewijs was er te over, in de vorm van luierdagen en urine die langs de enkels liep. Het offensief werd geleid door SP en PVV. Toen Hugo Borst en Carin Gaemers hun manifest voor een menselijker verpleegzorg beloond zagen met een Kamerbreed gesteunde motie, zegde Van Rijn toe: de vaststelling van wat een goed verpleeghuis was, zou worden uitbesteed aan een onafhankelijk instituut.

Daarop begonnen molens te draaien en autoriteiten te rekenen. De meerkosten voor fatsoenlijke verpleegzorg werden begroot op 2,1 miljard per jaar. Wat de Kamer niet wist, is dat daar de zogenoemde doorzettingsmacht aan vastzat. Kamer en kabinet hadden zichzelf, met het verzoek om een objectiveerbaar criterium, aan de mast gebonden. En nu willen ze dringend weer los.

Het komt vaker voor dat de politiek zich overgeeft aan de beslismacht van anderen. Meestal begint dat met de wettelijke vaststelling van een recht. Ditmaal gaat het over het recht van de cliënt. Maar ook de rechten van het kind zijn vastgelegd, van de gehandicapte, of het recht op gezonde lucht. Altijd betreft het een recht waartegen de Kamer geen nee durft te zeggen. En ooit zal de roep komen om dat recht te verzilveren. In dit geval schrok men zich een hoedje. Meteen nadat de rekening van 2,1 miljard kwam, werd alles in het werk gesteld om zélf weer over de portemonnee te gaan.

Dit alles is bekend, dankzij het speurwerk van collega Frank Hendrickx. Maar zoals vaker, is er meer. Je zou denken dat onze volksvertegenwoordigers, na hun eerste schrik over het budgetrecht, ook nog eens kritisch naar de zaak zelf, te weten dat bedrag van 2,1 miljard zouden kijken. Niet meer dan 5 procent van de ouderen belandt in een verpleeghuis. Daar gaat jaarlijks nu al 8 miljard naartoe, straks dus ruim 10 miljard. Ter vergelijking, 2,1 miljard is bijna een derde van de hele Defensiebegroting. En was het nou werkelijk zo erg in die verpleeghuizen? Het SCP voerde vorig jaar twee onderzoeken uit. Driekwart van de bewoners was tevreden. Zo tevreden dat er telefoontjes kwamen, of er soms een fout was gemaakt bij de verwerking van de gegevens. Het was toch verschrikkelijk in het verpleeghuis?

Toen de eerste voorzichtige suggesties kwamen om die 2,1 miljard nog eens tegen het licht te houden, ging de Kamer vol op de pedalen staan. Wat begon als een merkwaardige rekenoefening, eindigde als verworven recht dat te vuur en te zwaard moest worden verdedigd. Elke aantasting werd een onaanvaardbare bezuiniging. ‘Zo rolt dit kabinet’, brieste Sharon Dijksma (PvdA). Zij vertegenwoordigde de oppositie. Maar ook Gert-Jan Segers van regeringspartij ChristenUnie ging op zijn strepen staan. Handen af van de 2,1 miljard. Geen Kamerlid dat zich aan dit bedrag durfde branden. Voor je het weet, zit Hugo Borst weer bij Pauw.

Bonter nog maakte minister De Jonge het met zijn bezweringen dat er geen cent vanaf zou gaan. Verschillende deskundigen suggereerden dat het geld voor de verpleegtehuizen onvermijdelijk ten koste zou gaan van de overige bejaardenzorg, te weten de wijkverpleging en de thuiszorg. Die onevenwichtigheid zou zelfs leiden tot een aanzuigende werking van de verpleegtehuizen, schreef het CPB. En dat is precies niet de bedoeling, aangezien ook dit kabinet wil dat ouderen zo lang mogelijk thuis blijven. De Jonge wilde er niet van horen. De 2,1 is een vaste burcht, en ook voor de andere sectoren zou meer worden uitgetrokken. ‘Dat prik je in de begroting in’, zei hij in de Kamer. ‘Geld is ons probleem niet.’ En nog een keer. ‘Er is financiële ruimte zat.’

Nu ligt dat wetsvoorstel er, en al op pagina 9 van de toelichting kraait de haan voor de minister met zijn blitse schoenen. Wie zo veel geld toekent aan één onderdeel van de bejaardenzorg, krijgt te maken met ‘uitholling van het verzekerde pakket’; en nog meer, met ‘ongewenste stijging van collectieve uitgaven’, of ‘verdringing van andere uitgaven’. Het staat er, getekend door dezelfde minister. Maar geld is niet het probleem.

Koolmees: mooi stijgende koopkracht... Foto ANP Beeld ANP

Daar zal voorganger Edith Schippers van opkijken, die zich vijf jaar lang in het zweet heeft gewerkt om de zorgkosten in toom te houden. Wat deze week ook speelde: een debat over de koopkracht, met minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken. Goed nieuws, de huishoudens profiteren volop van de economische groei, zei Koolmees. Hoe het dan kan dat de meesten van ons daar weinig tot niets van terugzien? Opgewekt vertelde de minister dat hij de stijgende zorgkosten bij de koopkracht had opgeteld. Met de zorg erbij gaat de gemiddelde koopkracht er maar liefst 3,5 procent op vooruit.

Mooi toch? Misschien is het nog wat vroeg, maar soms heb ik behoefte aan weer eens een kabinet met een eerlijk verhaal.

Schippers: in het zweet gewerkt... Foto ANP Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.